Bilgin Adam

Puan:1.5K

En Sinsi Kanser Hangisidir?

Tıp dünyasında “sinsi kanser” kavramı, erken evrelerinde hiçbir belirti vermeyen veya ortaya çıkan belirtilerin o kadar hafif, silik ve başka hastalıklarla kolayca karışabilecek nitelikte olduğu için hastaların doktora başvurmasını geciktirdiği, teşhis edildiğinde ise çoğunlukla ileri evrelere (metastatik) ulaşmış olan ve bu nedenle tedavi şansı oldukça düşük olan kanser türleri için kullanılır. Bu kanserler, adeta bir “sessiz katil” gibi çalışır; vücutta yıllarca fark edilmeden büyür, çevre dokulara yayılır ve ancak geri dönüşü olmayan noktaya geldiğinde kendini belli eder. İşte bu tanıma en çok uyan ve tıp otoriteleri tarafından “en sinsi” olarak nitelendirilen kanser türü, pankreas kanseridir. Ancak pankreasın yanı sıra yumurtalık (over), yemek borusu (özofagus), karaciğer, böbrek, kolon (kalın bağırsak), akciğer ve lenfoma gibi birçok kanser türü de “sinsi ilerleyen” kanserler arasında sayılmaktadır. Aşağıda, bu kanserlerin her birini neden sinsi olarak adlandırıldığını, hangi belirtilerle kendini ele verdiğini, hangi risk gruplarında daha sık görüldüğünü ve erken teşhis için neler yapılabileceğini en ince ayrıntısına kadar bulacaksınız.Pankreas Kanseri: Kanserlerin Kralı ve En Sinsi OlanıPankreas kanseri, tıp otoriteleri tarafından “en sinsi kanser” olarak kabul edilmektedir. Pankreasın karın boşluğunun derinliklerinde, midenin hemen arkasında ve omurganın önünde yer alması, bu organda gelişen küçük bir tümörün çevre dokulara baskı yapana veya safra kanalını tıkayana kadar (genellikle 2-3 cm boyutuna ulaşana kadar) herhangi bir belirti vermemesine neden olur. Pankreas kanserinin erken belirtileri son derece sinsidir. Hastalar genellikle sırtın orta ve üst kısmında, yemeklerden sonra artan, gece yatarken daha da belirginleşen ve dinlenmekle geçmeyen bir ağrı hisseder; bu ağrı çoğunlukla romatizma veya bel fıtığı ile karıştırılır. Açıklanamayan hızlı kilo kaybı (6-12 ay içinde vücut ağırlığının %5-10’undan fazlası), iştahsızlık, ciltte ve gözlerde sararma (sarılık), koyu renkli idrar, açık renkli (killi) dışkı, şiddetli kaşıntı ve 50 yaşından sonra ani olarak ortaya çıkan, hiçbir risk faktörü (aile öyküsü, obezite gibi) olmayan diyabet de pankreas kanserinin habercisi olabilir. Bu belirtilerin hepsi ayrı ayrı başka hastalıklarda da görülebildiği için hastalar doktora başvurmakta gecikir ve teşhis edildiğinde hastaların yalnızca %10-20’sinde cerrahi olarak tümör çıkarılabilir durumdadır. Genel popülasyon için etkili bir tarama testi de bulunmamaktadır. Yüksek riskli bireylerde (ailede pankreas kanseri öyküsü, BRCA gen mutasyonu taşıyıcıları, Lynch sendromu olanlar) yıllık manyetik rezonans görüntüleme (MRI) veya endoskopik ultrason (EUS) önerilmektedir. Sigara (en önemli risk faktörü), obezite, kronik pankreatit (pankreas iltihabı), erkek cinsiyet ve 50 yaş üstü de diğer risk faktörleridir.Yumurtalık Kanseri: Kadınların Sessiz KatiliYumurtalık (over) kanseri, jinekolojik kanserler arasında en sinsi ve en ölümcül olanıdır ve kadınlarda “sessiz katil” olarak anılır. Yumurtalıkların leğen kemiğinin derinliklerinde, küçük birer organ olması nedeniyle tümör çevre organlara (mesane, bağırsak) baskı yapana kadar belirti vermez. Kadınlar genellikle kalıcı ve geçmeyen karın şişliğini (çoğu kadın bunu kilo aldım veya göbeğim çıktı diye yorumlar), hazımsızlık, çabuk doyma, gaz ve şişkinliği (sıklıkla reflü veya gastrit tanısı alır), pelvik bölgede hafif ağrı veya basınç hissini, sık ve acil idrara çıkma ihtiyacını, iştahsızlık ve yorgunluğu, cinsel ilişki sırasında ağrıyı ve anormal vajinal kanamayı önemsemez. Oysa bu belirtiler üst üste geldiğinde ve 2-3 haftadan uzun sürdüğünde, mutlaka bir kadın doğum uzmanına başvurulmalıdır. Genel popülasyon için etkili bir tarama testi yoktur. Yüksek riskli bireylerde (BRCA gen mutasyonu taşıyıcıları, ailesel yumurtalık kanseri sendromu olanlar) transvajinal ultrason (TVUSG) ve CA-125 kan testi yıllık olarak yapılabilir, ancak bu testlerin yalancı pozitiflik oranları yüksektir ve gereksiz cerrahi müdahalelere yol açabilir. Ailede meme veya yumurtalık kanseri öyküsü (BRCA1/BRCA2 gen mutasyonu), ileri yaş (özellikle 60 yaş üstü), hiç doğum yapmamış olmak (nulliparite), erken adet görme (12 yaşından önce) ve geç menopoza girme (50 yaşından sonra), endometriozis öyküsü ve sigara kullanımı diğer risk faktörleridir.Yemek Borusu Kanseri: Yutkunma Güçlüğü ile Kendini Ele Veren TehlikeYemek borusu (özofagus) kanseri, özellikle yaygın tipi olan “özofagus adenokarsinomu”, erken evrede hiçbir belirti vermez. Tümör yemek borusunun yarısından fazlasını kapladığında, hasta yutma güçlüğü (disfaji) yaşamaya başlar; önce katı gıdalarda (ekmek, et, pirinç pilavı) zorlanır, sonra yumuşak gıdalara (makarna, çorba, yoğurt), en sonunda sıvılara (su, ayran, meyve suyu) da zorlanır. Hasta bu durumu “yemeğim boğazımda takılıyor”, “yutkunamıyorum”, “lokmalar takılıp kalıyor” diye tarif eder ve genellikle bu şikayetle doktora başvurduğunda hastalık ileri evrededir. Yutma güçlüğüne eşlik eden açıklanamayan kilo kaybı (hasta yemek yiyemediği için kısa sürede ciddi kilo kaybeder), ses kısıklığı (tümörün ses tellerini kontrol eden rekürren laringeal sinire baskı yapması), göğüs kemiği arkasında yutkunma ile artan yanma veya baskı şeklinde bir ağrı, yiyeceklerin ağza geri gelmesi (regürjitasyon) ve kötü ağız kokusu da diğer belirtilerdir. Kronik reflü hastalığı (GERD) ve buna bağlı Barrett özofagusu (yemek borusunun alt kısmındaki normal dokunun bağırsak dokusuna dönüşmesi) olan kişiler yüksek risk altındadır ve düzenli endoskopik takip yapılmalıdır. Sigara (en önemli risk faktörü), alkol kullanımı, obezite, sıcak içecekler tüketmek, yetersiz sebze-meyve tüketimi ve erkek cinsiyet diğer risk faktörleridir.Karaciğer Kanseri: Siroz Zemininde Gelişen Sessiz TehditKaraciğer kanseri (hepatosellüler karsinom – HCC), siroz zemininde gelişen bir kanserdir ve erken evrede belirti vermez. Karaciğerin muazzam bir yedek kapasitesi (rezerv fonksiyonu) olduğu için tümör karaciğerin önemli bir kısmını tutana kadar (karaciğerin yaklaşık %70’i devre dışı kalana kadar) kan testleri (karaciğer fonksiyon testleri) normal kalabilir ve hasta hiçbir şey hissetmeyebilir. Belirtiler ortaya çıktığında ise genellikle karaciğer yetmezliği tablosu hakimdir. Sağ üst kadranda (karaciğer bölgesinde) ağrı ve dolgunluk hissi, açıklanamayan kilo kaybı ve iştahsızlık, karında şişlik (asit – karında sıvı birikmesi), ciltte ve gözlerde sararma (sarılık), yorgunluk ve halsizlik, bacaklarda şişlik (ödem) en sık görülen belirtilerdir. Kronik Hepatit B veya Hepatit C enfeksiyonu olanlar, siroz hastaları (alkol, yağlı karaciğer, otoimmün hepatit gibi herhangi bir nedene bağlı), aşırı alkol tüketenler, obezitesi ve diyabeti olanlar, aflatoksin (küflenmiş tahıllar, kuruyemişler, baharatlar, kahve çekirdekleri) maruziyeti olanlar yüksek risk grubundadır. Bu kişilere her 6 ayda bir karın ultrasonu (USG) ve alfa-fetoprotein (AFP) kan testi yapılması önerilmektedir. Aşı ile önlenebilir bir kanser olduğunu unutmamak gerekir; Hepatit B aşısı, karaciğer kanseri riskini önemli ölçüde azaltmaktadır.Kolon Kanseri: Poliplerden Gelişen Uzun Süreli SessizlikKolon (kalın bağırsak) kanseri, polip adı verilen iyi huylu oluşumlardan gelişir ve bu poliplerin kansere dönüşmesi 10-15 yıl gibi uzun bir süre alır. İşte sinsi yanı da budur: Polip oluşumu ve erken evre kanser (karsinoma in situ, evre 1 kolon kanseri) asla belirti vermez. Belirtiler, tümör büyüyüp bağırsak duvarını aştığında, bağırsak lümenini daralttığında (tıkanıklık) veya lenf bezlerine sıçradığında ortaya çıkar. Bağırsak alışkanlıklarında değişiklik (değişen kabızlık ve ishal atakları, dışkıda incelme – kalem gibi incelmiş dışkı), dışkıda gizli kan veya parlak kırmızı kan (tümörün yeri ne kadar aşağıda ise kan o kadar parlaktır), demir eksikliği anemisi (kansızlık – özellikle çıkan kanın kronik ve gözle görülemeyecek kadar az olduğu çekum kanserlerinde), karın ağrısı ve kramplar, şişkinlik, gaz sancısı ve açıklanamayan kilo kaybı en sık görülen belirtilerdir. Ailede kolon kanseri öyküsü (Lynch sendromu, FAP – Familyal Adenomatöz Polipozis), 45-50 yaş üstü, inflamatuar bağırsak hastalığı (Crohn hastalığı, ülseratif kolit), sigara, alkol, obezite, hareketsiz yaşam, kırmızı ve işlenmiş et ağırlıklı beslenme, lifli gıdalardan fakir diyet risk faktörleridir. 45-50 yaşından itibaren her 10 yılda bir kolonoskopi yapılması, erken teşhis için altın standarttır ve polipler henüz kansere dönüşmeden (adenom – karsinom sekansı) alınabilir. Dışkıda gizli kan testi (FIT) yıllık olarak yapılabilir, ancak kolonoskopinin yerini tutmaz.Akciğer Kanseri: İnatçı Öksürüğün Ardındaki Büyük TehlikeAkciğer kanseri, erken evrede hiçbir belirti vermez ve teşhis edildiğinde genellikle ileri evrededir (evre 3 veya 4). Akciğerin hava yollarında (bronş) gelişen bir tümör, büyüyüp bronşu tıkamadığı veya çevre sinirlere (plevra, frenik sinir, rekürren laringeal sinir) yayılmadığı sürece öksürük, nefes darlığı veya ağrı yapmaz. 3 haftadan uzun süren, giderek şiddetlenen ve nedeni açıklanamayan inatçı öksürük, nefes darlığı ve hırıltılı solunum (wheezing – ıslık benzeri ses), balgamda kan (hemoptizi – en önemli uyarı işaretlerinden biridir, az miktarda da olsa dikkate alınmalıdır), açıklanamayan kilo kaybı ve iştahsızlık, göğüs, omuz, sırt ağrısı (tümörün plevraya veya sinirlere yayılması ile oluşur) ve ses kısıklığı (aynı tarafta) en sık görülen belirtilerdir. Sigara (en önemli ve en büyük risk faktörü – sigara içenlerde risk 20-30 kat artar), pasif içicilik, radon gazı maruziyeti, asbest, arsenik, krom, nikel gibi kimyasallara mesleki maruziyet, ailede akciğer kanseri öyküsü, daha önce akciğer kanseri geçirmiş olmak, yüksek doz beta-karoten takviyesi (sigara içenlerde) ve radyasyon tedavisi risk faktörleridir. 50-80 yaş arası, ağır sigara içicilerine (günde 1 paket veya 20 yıl üzeri, yani 20 paket-yıl) düşük doz bilgisayarlı tomografi (LDCT) ile yıllık tarama önerilmektedir. Bu tarama, akciğer kanserinden ölümleri %20-30 oranında azaltmaktadır.Lenfoma: Vücudun Savunma Sisteminin KanseriLenfoma, vücudun bağışıklık sistemini oluşturan lenf bezlerinin (lenfositlerin) kanseridir. Hodgkin lenfoma ve non-Hodgkin lenfoma olmak üzere iki ana türü vardır. Lenfomanın en sinsi yanı, belirtilerinin çok silik ve özgül olmaması, hatta yıllarca hiç belirti vermeyebilmesidir. Lenfomanın en tipik erken belirtisi olan ağrısız lenf bezi şişliği (genellikle boyunda, koltuk altında veya kasıkta) bile hastalar tarafından sıklıkla “başımda bir şişlik var, geçer” diyerek önemsenmez. Açıklanamayan kilo kaybı (son 6 ay içinde vücut ağırlığının %10’undan fazlası), gece terlemeleri (yatakları sırılsıklam ıslatan, yastık ve çarşafları değiştirmeyi gerektiren), ateş (enfeksiyon olmadan tekrarlayan, 38°C üzeri), yorgunluk ve halsizlik, kaşıntı (vücudun her yerinde, özellikle gece artan, nedeni bulunamayan kaşıntı), alkol aldıktan sonra lenf bezi bölgesinde ağrı (Hodgkin lenfomaya özgüdür) ve göğüs ağrısı, öksürük, nefes darlığı (mediastinal lenf bezi tutulumunda) diğer belirtilerdir. Lenfomanın kesin tanısı, lenf bezi biyopsisi ile konur. Risk faktörleri arasında bağışıklık sistemini baskılayan durumlar (HIV, organ nakli sonrası immünosupresif tedavi, bazı otoimmün hastalıklar), Epstein-Barr virüs (EBV) enfeksiyonu, Helicobacter pylori enfeksiyonu (mide lenfoması için), yaş (ileri yaş, özellikle non-Hodgkin lenfoma için), cinsiyet (erkeklerde daha sık) ve ailede lenfoma öyküsü sayılabilir. Spesifik bir tarama testi yoktur; erken tanı, belirtilerin fark edilmesi ve doktora başvurulmasına bağlıdır.Sinsi Kanserlerin Ortak Özellikleri ve Erken Teşhis İçin Altın İpuçlarıTüm bu sinsi kanserlerin ortak özelliği, erken evrede belirti vermemeleri veya belirtilerin çok hafif, özgül olmayan (non-spesifik) ve başka hastalıklarla (gastrit, reflü, romatizma, stres, yorgunluk, menopoz, irritabl bağırsak sendromu, enfeksiyonlar) kolayca karışabilecek nitelikte olmasıdır. Bu nedenle, aşağıdaki belirtilerden herhangi biri 2-3 haftadan uzun sürüyorsa, özellikle de birden fazla belirti bir arada varsa, vakit kaybetmeden bir doktora (iç hastalıkları, genel cerrahi, kadın doğum, kulak burun boğaz) başvurulmalıdır:Açıklanamayan, diyet veya egzersiz yapmadan gelişen hızlı kilo kaybı (6-12 ayda vücut ağırlığının %5’inden fazlası)Geçmeyen, inatçı ve giderek şiddetlenen yorgunluk ve halsizlikGece terlemeleri (yatakları ıslatan) ve nedeni bulunamayan ateşKalıcı ve geçmeyen karın ağrısı, şişlik, dolgunluk hissi, hazımsızlıkYutma güçlüğü (önce katılarda, sonra sıvılarda zorlanma)Dışkı alışkanlıklarında değişiklik (sürekli kabızlık veya ishal, dışkıda incelme)Dışkıda kan (parlak kırmızı veya gizli) veya siyah, katran gibi dışkıİdrarda kan (parlak kırmızı, pembe, kola rengi)Ciltte veya gözlerde sararma (sarılık)Vücudun herhangi bir yerinde (boyun, koltuk altı, kasık) ağrısız, giderek büyüyen lenf bezi şişliği3 haftadan uzun süren, nedeni bulunamayan öksürük, nefes darlığı, balgamda kanSes kısıklığı (2 haftadan uzun süren)Kalıcı ve geçmeyen, iyileşmeyen ağız veya cilt yarasıAnormal vajinal kanama (adet arası, cinsel ilişki sonrası, menopoz sonrası)Unutmayın, erken teşhis, birçok kanser türünde hayat kurtarıcıdır. Sinsi kanserlerin en büyük düşmanı, “bir şey olmaz”, “geçer”, “biraz daha bekleyeyim”, “stresten” gibi düşüncelerle zaman kaybetmektir. Vücudunuzun size gönderdiği sinyalleri asla ihmal etmeyin. Düzenli sağlık kontrollerinizi yaptırın, risk grubunuz varsa (ailede kanser öyküsü, sigara, obezite, diyabet, kronik enfeksiyonlar) gerekli tarama testlerini zamanında yaptırın ve sağlıklı yaşam alışkanlıklarını (sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz, sigara ve alkolden uzak durma) hayatınızın bir parçası haline getirin. Sağlıklı, mutlu ve huzurlu günler dilerim.

Önceki Haber

Siğilin HPV Olup Olmadığı Nasıl Anlaşılır?