Betül Türkmen

Puan:3.1K

Anal Fistül Nedir?

Anal fistül, tıp literatüründe “perianal fistül” olarak da bilinen, makatın (anüs) iç kısmındaki anal kanal ile makat çevresindeki cilt yüzeyi arasında oluşan anormal bir tüneldir . Normalde bulunmaması gereken bu kanal, genellikle bir enfeksiyon sonrasında meydana gelir ve sürekli akıntı, ağrı ve rahatsızlığa yol açar . Bu hastalık, halk arasında sıklıkla karıştırılan “anal fissür” (makat çatlağı) ile aynı şey değildir; fissür bir yırtık iken, fistül bir tüneldir .Anal Fistül Nasıl Oluşur? (Oluşum Mekanizması)Anal fistülün oluşumunu anlamak için önce anal kanalın anatomisini bilmek gerekir. Makat çevresinde, büyük tuvalet ve gazın tutulmasını sağlayan iç ve dış sfinkter adında iki önemli kas grubu bulunur. Bu kasların arasında, dışkının çıkışı sırasında kayganlaştırıcı görevi gören küçük anal bezler (glandler) yer alır . Bu bezler, çok ince bir kanal aracılığıyla anal kanaldaki “kript” adı verilen küçük çukurlara açılır.Anal fistül oluşum süreci şu adımları takip eder:Tıkanma: Kabızlık, ishal veya dışkı partikülleri nedeniyle bu ince kanallardan biri tıkanır.Enfeksiyon: Tıkanan bezde bakteri üremeye başlar ve enfeksiyon oluşur.Apse Oluşumu: Enfeksiyon ilerledikçe, bölgede irin dolu bir boşluk, yani anal apse gelişir. Bu apse şiddetli ağrıya neden olur .Fistülleşme: Apse, doğal olarak en zayıf noktaya, yani cilt yüzeyine doğru boşalmaya çalışır. Apse cildi delip dışarı akarken, arkasında anal kanal ile cilt arasında kalıcı, anormal bir tünel bırakır. İşte bu tünele anal fistül adı verilir .Kısacası, anal fistül, tedavi edilmemiş veya geç müdahale edilmiş bir anal apsenin kronikleşmiş halidir .Anal Fistülün Belirtileri Nelerdir?Anal fistülün belirtileri, kişinin yaşam kalitesini ciddi şekilde etkiler ve genellikle kendiliğinden geçmez. En sık karşılaşılan belirtiler şunlardır:Akıntı (En Önemli Belirti): Makat çevresindeki bir veya birden fazla delikten sürekli veya aralıklı olarak irinli, kanlı veya kötü kokulu bir akıntı gelmesi. Bu akıntı iç çamaşırlarını lekeleyebilir ve hijyen sorunlarına yol açabilir .Ağrı: Fistül kanalı açık olduğunda ve akıntı rahatça dışarı çıkabildiğinde ağrı genellikle hafif ve künttür. Ancak fistülün dış ağzı iyileşir veya tıkanırsa, içeride tekrar apse oluşur ve bu durum şiddetli, zonklayıcı, oturmayı ve yürümeyi zorlaştıran ağrılara neden olur . Dışkılama sırasında da ağrı hissedilebilir .Kaşıntı ve Tahriş: Sürekli akıntı, makat çevresindeki cildi tahriş ederek kronik kaşıntıya (pruritus ani) ve egzamaya benzer bir cilt reaksiyonuna yol açabilir .Ateş ve Halsizlik: Özellikle fistül kanalının tıkanmasına bağlı olarak tekrarlayan apseler geliştiğinde, vücutta enfeksiyon belirtileri olarak ateş, halsizlik ve kırgınlık ortaya çıkabilir .Dışkı Kaçırma (İnkontinans): Nadir durumlarda, fistül kanalı sfinkter kaslarını etkilemişse veya daha önce geçirilmiş yanlış cerrahi müdahaleler sonucunda gaz veya sıvı dışkı kaçırma görülebilir .Anal Fistüle Ne Sebep Olur? (Risk Faktörleri)Anal fistüllerin büyük çoğunluğu (%90’dan fazlası) yukarıda açıklanan idiyopatik (nedeni tam olarak bilinmeyen) anal bez enfeksiyonları sonucu oluşan apselere bağlıdır . Ancak bazı durumlar fistül gelişme riskini önemli ölçüde artırabilir:Crohn Hastalığı: Bağırsakları etkileyen bu kronik iltihabi hastalık, anal fistüllerin en sık görülen ikinci nedenidir. Crohn hastalarında fistüller daha karmaşık, birden fazla ve tedavisi daha zor olma eğilimindedir .Tüberküloz (Verem): Bazı ülkelerde nadir de olsa, tüberküloz enfeksiyonu da anal fistüle yol açabilir .Şeker Hastalığı (Diyabet): Kontrolsüz diyabet, bağışıklık sistemini zayıflatarak enfeksiyonlara yatkınlığı artırır .Bağışıklık Sistemi Zayıflığı: HIV/AIDS gibi bağışıklık sistemini baskılayan hastalıklar veya kemoterapi gören hastalarda anal fistül riski yükselir .Travma: Anal bölgeye alınan direkt darbeler veya nadiren yabancı cisim travmaları da fistül oluşumuna neden olabilir .Anal Fistül Nasıl Teşhis Edilir?Anal fistül tanısı, büyük ölçüde bir genel cerrahi uzmanı tarafından yapılan basit bir fizik muayene ile konulur . Muayene sırasında doktor:Makat çevresinde fistülün dış ağzı olan küçük bir çöküntü veya şişlik (granülasyon dokusu) arar.Bu bölgeye basınç uygulayarak akıntının geldiğini gözlemler.Parmakla (rektal tuşe) yapılan muayenede fistülün iç ağzını veya sertleşmiş tünel yolunu hissedebilir.Tanıyı doğrulamak ve fistülün sfinkter kaslarına göre seyrini (yani tipini ve karmaşıklığını) belirlemek için bazı görüntüleme yöntemlerine ihtiyaç duyulabilir. Bu, doğru tedavi planının yapılması için çok önemlidir :Anal Manyetik Rezonans (MR) Fistülografi: En ayrıntılı ve güvenilir yöntemdir. Fistül yolunun tüm hatlarıyla, kaslarla ilişkisini ve varsa ek dalları (kör cep) gösterir .Endoanal Ultrasonografi (EAUS): Anüse yerleştirilen özel bir ultrason probu ile fistülün değerlendirilmesidir. Pratik ve hızlı bir yöntemdir ancak erişilebilirliği MR kadar yaygın değildir .Fistülografi: Fistülün dış ağzından kontrast madde verilerek röntgen filmi çekilmesidir. Günümüzde yerini büyük ölçüde MR’a bırakmıştır .Anal Fistül Nasıl Tedavi Edilir? (Tedavi Seçenekleri)Bu nokta çok önemlidir: Anal fistülün kendi kendine iyileşmesi mümkün değildir. Antibiyotikler veya diğer ilaçlar enfeksiyonu geçici olarak baskılayabilir, ancak fistül kanalını ortadan kaldıramaz . Kesin ve kalıcı tedavi cerrahidir . Tedavi seçenekleri, fistülün tipine (basit veya kompleks), sfinkter kaslarıyla ilişkisine ve hastanın genel durumuna göre kişiselleştirilir.1. Fistülotomi (En Sık Kullanılan Yöntem):Basit fistüller (sfinkter kaslarının çok azını veya hiçbirini içermeyen) için tercih edilen altın standart yöntemdir. Cerrah, fistülün üzerindeki dokuyu keserek tüneli baştan sona açar. Böylece kanal, iyileşmesi için düz bir yara haline getirilmiş olur. Başarı oranı oldukça yüksektir (%90-95), ancak kas dokusu kesildiği için çok az miktarda gaz veya sıvı dışkı kaçırma riski vardır .2. Seton Yerleştirilmesi:Kompleks fistüllerde (kasın içinden geçen) ilk aşama olarak kullanılır. Fistül kanalının içinden genellikle bir silikon veya ipek ip (seton) geçirilerek iki ucu dışarıda bağlanır . Setonun iki temel amacı vardır:Drenaj Setonu: Fistül kanalını açık tutarak enfeksiyonun ve apsenin tekrarlamasını önler. Kronik akıntı kontrol altına alınır.Kesici Seton: Zaman içinde (haftalar veya aylar içinde) kademeli olarak sıkılarak, yavaş yavaş kas dokusunu kesmesi ve fistülü dışarıya doğru çıkarması sağlanır. Bu yöntem, ani bir kesi ile oluşabilecek inkontinans riskini azaltır.3. Lazer Tedavisi (FiLaC – Fistül Lazer Kapatma):Daha yeni ve minimal invaziv bir yöntemdir. Bir lazer probu, fistül kanalının içine yerleştirilir ve lazer enerjisi verilerek kanalın iç duvarı yakılır ve büzüştürülür. Amaç, kanalın kendiliğinden kapanmasını sağlamaktır. Kaslara minimal hasar verir ve iyileşme süresi kısadır. Ancak her fistül tipinde başarı oranları değişkendir ve uzun dönem sonuçları klasik yöntemlere göre daha azdır. Seçilmiş vakalarda etkilidir .4. Fistül Tıkacı (Plug) veya Biyolojik Yapıştırıcılar:Fistül kanalının içerisine, vücut tarafından emilebilen biyolojik bir tıkaç (genellikle domuz bağırsağından elde edilen kollajen) yerleştirilir. Tıkaç, yeni doku büyümesi için bir iskele görevi görerek kanalın kapanmasını hedefler. Başarı oranları fistülotomi kadar yüksek değildir ve seçilmiş vakalarda kullanılır .5. Endorektal İlerletme Flebi (Advancement Flap):Kompleks fistüllerde, özellikle de daha önce başarısız cerrahi geçirmiş hastalarda kullanılan bir yöntemdir. Fistül kanalı temizlendikten sonra, rektum duvarından kesilen bir parça doku (flep) aşağı doğru kaydırılarak fistülün iç ağzı bu flep ile kapatılır. Sfinkter kaslarına müdahale edilmez, böylece inkontinans riski azalır .Tedavi Sonrası Tekrarlama RiskiAnal fistül cerrahisi sonrasında hastalığın tekrarlama (nüks) riski her zaman vardır. Bu risk, fistülün karmaşıklığına ve kullanılan cerrahi yönteme bağlıdır. Basit fistüllerde başarı oranı çok yüksekken, özellikle Crohn hastalığı zemininde gelişen kompleks fistüllerde tekrarlama oranları daha yüksektir. Bu nedenle, ilk cerrahi müdahalenin bu konuda deneyimli bir genel cerrahi uzmanı tarafından yapılması hayati önem taşır. Başarısız bir ilk ameliyat, fistülün daha da karmaşık hale gelmesine ve tedaviyi zorlaştırmasına neden olabilir .Özetle: Anal fistül, anal kanal ile cilt arasında oluşan anormal bir tünel olup, çoğunlukla geçirilmiş bir anal apsenin ardından gelişir. Kendiliğinden geçmez ve kesin tedavisi cerrahidir. Belirtileri arasında makat çevresinde akıntı, ağrı ve kaşıntı bulunur. Tedavi seçenekleri fistülotomi, seton, lazer ve flep cerrahilerini içerir. Doğru tanı ve tedavi için bir genel cerrahi uzmanına başvurmak şarttır.Uyarı: Bu metin yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Tanı, tedavi veya doktor önerisi yerine geçmez. Makat bölgesinde herhangi bir şikayetiniz varsa mutlaka bir genel cerrahi uzmanına muayene olunuz.

Önceki Haber

Bir Kadın Kaç Dakika Sonra Boşalır?

Sonraki Haber

AM ve PM Farkı Nedir?