Betül Türkmen

Puan:3.1K

Vajina Yanması Neden Olur?

Vajina yanması (tıp dilinde “vulvovajinal yanma” veya “vulvodini” kapsamında değerlendirilen bir semptom), kadınların jinekolojik şikayetler arasında en sık karşılaştığı ve yaşam kalitesini ciddi şekilde düşüren bir durumdur . Bu rahatsızlık, hafif bir tahriş hissinden, şiddetli, dayanılmaz bir yanma ve batma hissine kadar geniş bir yelpazede kendini gösterebilir . Önemli olan şudur: Vajina yanması tek bir hastalığın adı değil, birçok farklı hastalığın ortak belirtisidir . Bu nedenle, doğru tedavi için öncelikle altta yatan nedeni bulmak şarttır . Vajinal yanmanın en yaygın nedenleri arasında enfeksiyonlar (mantar, bakteriyel, paraziter), kimyasal tahrişler (sabunlar, deterjanlar, pedler), alerjik reaksiyonlar, hormonal değişiklikler (menopoz), cilt hastalıkları (liken sklerozus, egzama) ve kronik ağrı sendromları (vulvar vestibülit, nöropatik ağrı) bulunur . Aşağıda, bu nedenlerin her birini, belirtilerini, tetikleyicilerini ve ne yapmanız gerektiğini, en son harf sınırına kadar eksiksiz ve kapsamlı bir şekilde bulacaksınız.1. En Sık Neden: Vajinal Enfeksiyonlar (Vajinit)Vajina yanmasının en sık görülen nedeni, vajinal enfeksiyonlar, yani tıp dilindeki adıyla “vajinit”lerdir . Vajinit, vajina dokusunun iltihaplanmasıdır ve genellikle bir mikroorganizmanın (bakteri, mantar, parazit) aşırı çoğalması veya vajinanın doğal florasının bozulması sonucu ortaya çıkar . Sağlıklı bir vajinada, laktobasiller adı verilen “iyi” bakteriler baskındır ve ortamı asidik (pH ~3.8-4.5) tutarak zararlı mikropların üremesini engeller . Bu denge bozulduğunda, enfeksiyonlar ve dolayısıyla yanma hissi ortaya çıkar .A. Vajinal Mantar Enfeksiyonu (Kandidiyazis – En Yaygın): En sık rastlanan vajinal enfeksiyon türüdür . Etken, genellikle “Candida albicans” adlı bir mantar türüdür . Bu mantar, sağlıklı vajinal florada zaten az miktarda bulunur, ancak bazı durumlarda aşırı çoğalarak enfeksiyona yol açar .Belirtileri: Şiddetli, dayanılmaz kaşıntı ile birlikte yanma hissi (genellikle birlikte görülür), beyaz, peynir kesiği görünümünde, kokusuz veya hafif maya kokulu akıntı, vajinal girişte ve dudaklarda kızarıklık, şişlik ve hassasiyet . İdrar yaparken veya cinsel ilişki sırasında yanma ve ağrı şiddetlenir .Tetİkleyiciler (Neden aşırı çoğalır?): Antibiyotik kullanımı (vajinadaki koruyucu bakterileri öldürür), hamilelik (hormonal değişiklikler), kontrolsüz şeker hastalığı (yüksek kan şekeri vajinal salgılardaki glikozu artırır), bağışıklık sistemini baskılayan hastalıklar (HIV, kemoterapi), doğum kontrol hapları, stres, uykusuzluk, dar sentetik iç çamaşırı (ısı ve nemi hapseder), aşırı hijyen (vajinal duş, parfümlü sabunlar) .Tedavi: Genellikle tek doz veya 3-7 günlük vajinal fitiller, kremler (klotrimazol, mikonazol, flukonazol gibi antifungal ilaçlar) ile etkili bir şekilde tedavi edilir . Doktor kontrolü şarttır.B. Bakteriyel Vajinozis (BV): Vajinal floradaki “iyi” laktobasillerin azalması ve “kötü” anaerobik bakterilerin (Gardnerella vaginalis gibi) aşırı çoğalması sonucu oluşur . Cinsel yolla bulaşan bir hastalık olarak kabul edilmez, ancak cinsel aktivite riski artırabilir .Belirtileri: En tipik belirtisi, balık kokusu (özellikle cinsel ilişkiden sonra veya adet sırasında daha belirgin), ince, gri-beyaz veya sarımsı bir akıntıdır . Kaşıntı ve yanma, mantar enfeksiyonuna göre genellikle daha hafiftir, ancak bazı kadınlarda belirgin bir yanma hissi de olabilir . İdrar yaparken yanma da eşlik edebilir .Nedenleri: Birden fazla cinsel partner, vajinal duş (douche), parfümlü hijyen ürünleri kullanımı, sigara içmek .Tedavi: Doktor tarafından reçete edilen oral (ağızdan) veya vajinal kullanıma yönelik antibiyotikler (metronidazol, klindamisin gibi) ile tedavi edilir .C. Trikomonas Vajiniti (Trikomoniyaz): “Trichomonas vaginalis” adlı tek hücreli bir parazitin neden olduğu, cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyondur .Belirtileri: Köpüklü, yeşilimsi-sarı renkli, genellikle kötü kokulu, bol miktarda akıntı, şiddetli vajinal kaşıntı, yanma, kızarıklık ve idrar yaparken ağrı . Cinsel ilişki sırasında da şiddetli ağrı ve yanma olur.Tedavi: Hem hasta hem de partnerinin birlikte tedavi edilmesi gerekir . Genellikle tek doz oral antibiyotik (metronidazol veya tinidazol) ile tedavi edilir .D. Klamidya ve Bel Soğukluğu (Gonore): Bu iki enfeksiyon da cinsel yolla bulaşır ve özellikle rahim ağzında (servisit) iltihaba neden olur . Vajinal yanma, anormal akıntı (sarımtsı, yeşilimsi), idrar yaparken yanma, cinsel ilişki sırasında kanama ve ağrı ile kendini gösterebilir . Tedavi edilmezse, pelvik inflamatuar hastalığa (PID) ve kısırlığa yol açabilir . Tedavi, antibiyotiklerle yapılır.2. En Sık Göz Ardı Edilen Neden: Kimyasal Tahriş ve Alerjiler (Non-enfeksiyöz Vajinit)Enfeksiyon olmadan da vajina yanması gelişebilir . Aslında, vulvovajinal şikayetlerin önemli bir kısmının altında, genital bölgeye temas eden kimyasal maddelere karşı gelişen tahriş (irritasyon) veya alerjik reaksiyonlar yatar . Bu duruma “irritan kontakt dermatit” veya “alerjik kontakt dermatit” denir . En sık rastlanan tetikleyiciler şunlardır:Hijyen Ürünleri: Parfümlü sabunlar, duş jelleri, köpük banyoları, vajinal deodorantlar, ıslak mendiller, köpüklü banyo ürünleri . Memorial Hastanesi uzmanları, bu ürünlerin vajinanın pH dengesini bozarak tahrişe ve yanmaya yol açtığını vurgulamaktadır .Regl Ürünleri: Kokulu veya renkli hijyenik pedler, tamponlar, günlük pedler .Çamaşır Ürünleri: Ağartıcılar, sert çamaşır deterjanları, kumaş yumuşatıcıları, parfümlü çamaşır suları .Tuvalet Malzemeleri: Parfümlü veya renkli tuvalet kağıtları .Cinsel Ürünler: Lateks prezervatifler (lateks alerjisi), spermisitler (nonoksinol-9 içerenler), vajinal kayganlaştırıcılar (parfümlü veya gliserinli olanlar), cinsel oyuncak malzemeleri .Giyim: Dar, sentetik (naylon, likra) iç çamaşırları, tayt, külotlu çorap, dar pantolonlar . Bu giysiler, bölgede hava sirkülasyonunu engelleyerek ısı ve nem birikimine neden olur, bu da doğrudan tahrişe ve yanma hissine yol açar .Vajinal Duş (Douche): Vajina içini su veya diğer sıvılarla yıkamak, faydalı laktobasilleri yok ederek pH’ı bozar, kuruluğa, tahrişe ve enfeksiyonlara davetiye çıkarır . Vajinal duş kesinlikle yapılmamalıdır .Belirtileri: Genellikle kaşıntı, yanma, tahriş, kızarıklık ve şişlik vardır. Akıntı genellikle yoktur veya çok azdır. Şikayetler, tetikleyici maddeyle temastan hemen sonra (dakikalar veya saatler içinde) başlar . Tedavi, tetikleyici maddeden tamamen uzaklaşmak ve bölgeyi sadece ılık suyla yıkamaktır. Şiddetli vakalarda, doktor kortizonlu kremler reçete edebilir .3. Hormonal Değişiklikler: Menopoz, Doğum Kontrolü ve EmzirmeÖstrojen hormonu, vajinal dokuların kalınlığını, esnekliğini, kanlanmasını ve doğal kayganlaşmasını korumak için hayati öneme sahiptir . Östrojen seviyeleri düştüğünde, vajinal dokular incelir, kurur, esnekliğini kaybeder ve daha hassas hale gelir . Bu duruma “vajinal atrofi” veya “genitoüriner sendrom” adı verilir ve en sık şu dönemlerde görülür:Menopoz (Doğal veya Cerrahi): Menopozla birlikte östrojen seviyeleri kalıcı olarak düşer . Menopoz dönemindeki kadınlarda, vajinal kuruluk, yanma, kaşıntı, cinsel ilişki sırasında ağrı (disparoni) ve idrar yolu enfeksiyonlarına yatkınlık çok yaygındır . Memorial Sağlık Rehberi de menopozun vajinal yanmanın en yaygın nedenlerinden biri olduğunu belirtmektedir .Emzirme (Laktasyon): Doğumdan sonraki emzirme döneminde, vücut doğal olarak düşük östrojen seviyelerine sahiptir. Bu nedenle, emziren anneler de geçici vajinal kuruluk ve yanma yaşayabilir .Düşük Östrojenli Doğum Kontrol Hapları: Bazı kadınlarda, sadece progesteron içeren (“mini hap”) veya çok düşük doz östrojen içeren doğum kontrol hapları da benzer bir etki yapabilir .Belirtileri: Genellikle sürekli veya aralıklı bir yanma hissi, kuruluk, kaşıntı, cinsel ilişki sırasında ağrı (girişte yırtılma hissi), idrar yaparken yanma ve sık idrara çıkma . Akıntı yoktur veya çok azdır. Tedavi, doktor kontrolünde düşük doz vajinal östrojen kremleri, östrojen halkaları veya sistemik hormon replasman tedavisi ile yapılır . Ayrıca, düzenli olarak parfümsüz, kayganlaştırıcı (lubrikant) ve nemlendirici (vajinal moisturizer) kullanımı da çok faydalıdır .4. Deri Hastalıkları: Liken Sklerozus ve EgzamaVajinal bölgeyi de etkileyen bazı kronik deri hastalıkları, şiddetli yanma, kaşıntı ve ağrıya neden olabilir . Bu hastalıklar enfeksiyon değildir, bağışıklık sistemi ile ilgilidir .Liken Sklerozus: Genellikle vulva (dış genital bölge) ve anüs çevresini etkileyen, kronik, inflamatuar bir deri hastalığıdır . Nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, otoimmün bir hastalık olduğu düşünülmektedir . En belirgin belirtisi şiddetli, inatçı kaşıntı ve yanmadır . Zamanla, bölgedeki deri ince, beyaz, buruşuk ve kırılgan hale gelir . Tedavi edilmezse, deride yapışıklıklar (skarlaşma) ve nadiren vulva kanseri riskinde artış olabilir . Tedavi, güçlü kortizonlu merhemler (klobetazol propiyonat gibi) ile yapılır .Liken Planus: Vulvayı da tutabilen, parlak kırmızı veya mor renkli, düz kabartılarla karakterize başka bir inflamatuar deri hastalığıdır . Şiddetli yanma ve ağrıya neden olabilir .Egzama (Atopik Dermatit) ve Sedef (Psoriasis): Bu yaygın deri hastalıkları da vajinal bölgede kızarıklık, pullanma, kaşıntı ve yanma yapabilir .5. Kronik Ağrı Sendromları: Vulvar Vestibülit ve VulvodiniBazı kadınlarda, vajina yanmasına herhangi bir enfeksiyon, deri hastalığı veya hormonal neden bulunamaz. Bu durumda, “vulvar vestibülit sendromu (VVS)” veya “vulvodini” gibi kronik ağrı sendromları akla gelir .A. Vulvar Vestibülit (Vulvar Vestibulitis Sendromu – VVS): Vajina girişindeki (vestibulum) küçük bir bölgenin, dokunmaya karşı aşırı hassas ve ağrılı hale geldiği kronik bir durumdur . Doç. Dr. Süleyman Eserdağ, bu durumu şöyle tanımlamaktadır: “Sorunu yaşayan kadınlar cinsel ilişki sırasında vajina girişinde yaşadıkları o derin acıyı ‘sanki o bölge yırtılıyormuş, bıçakla etleri kesiliyormuş veya açık yaraya tuz basılıyormuş’ gibi değişik şekillerde tarif ederler.” En sık tetikleyici, tekrarlayan vajinal mantar enfeksiyonlarıdır . Ayrıca, sık geçirilen bakteriyel vajinozis, HPV enfeksiyonları, idrardaki ürat kristallerinin kronik tahrişi ve genetik yatkınlık da nedenler arasında sayılabilir . VVS’de, tampon veya spekulum girişi, cinsel ilişki, dar pantolon giyme gibi bölgeye baskı yapan her türlü uyaran şiddetli yanma ve batma ağrısına neden olur . Tedavisi multidisiplinerdir; pelvik taban fizyoterapisi, biofeedback, nöropatik ağrı ilaçları ve bazen cerrahi (vestibülektomi) gerekebilir .B. Vulvodini: Nedeni tam olarak bilinmeyen, vulvada en az 3 ay süren kronik ağrı, yanma, batma ve hassasiyet hissidir . Herhangi bir fiziksel bulgu (kızarıklık, şişlik, döküntü) olmayabilir . Ağrı, tüm vulvayı kapsayabilir veya belirli bir bölgeye sınırlı olabilir (vestibülit gibi) . Tetikleyiciler arasında sürtünme (oturma, dar pantolon), tampon veya cinsel ilişki, idrar ve dışkı teması yer alabilir . Tedavi zordur ve bir ağrı kliniğinde multidisipliner yaklaşım gerektirir .6. İdrar Yolu Enfeksiyonu (Sistit) ve Cinsel İlişkiVajina yanması bazen vajinadan değil, idrar yolundan (üretra) kaynaklanabilir . Özellikle idrar yaparken yon gibi bir yanma ve sık idrara çıkma hissi, tipik bir idrar yolu enfeksiyonu (sistit) belirtisidir . İdrar yolu enfeksiyonu olan kadınlar, bu yanma hissini genellikle “vajinal bölgede” olarak tanımlayabilir . Ayrıca, cinsel ilişki sırasında yetersiz kayganlık, sürtünme ve mikro travmalar da geçici vajinal yanmaya neden olabilir . Bunun çözümü, bol miktarda su bazlı kayganlaştırıcı (lubrikant) kullanmak ve yeterli ön sevişme ile doğal kayganlaşmanın oluşmasını beklemektir .7. Vajina Yanmasını Önlemek İçin Altın Kurallar ve Evde YönetimVajina yanmasının tekrarlamasını önlemek ve şikayetleri hafifletmek için aşağıdaki genel önlemlere her zaman dikkat edilmelidir:Sadece Ilık Su Kullanın: Genital bölgenizi temizlemek için sadece su kullanın veya doktorunuzun önereceği pH dengeli, kokusuz, hipoalerjenik bir intim temizleyici jel tercih edin . Parfümlü sabunlar, duş jelleri, vajinal deodorantlar ve köpük banyolarından KESİNLİKLE kaçının .Vajinal Duş (Douche) YAPMAYIN: Asla vajinanızın içini su veya başka bir sıvı ile yıkamayın . Bu, yararlı bakterileri yok eder ve enfeksiyonlara davetiye çıkarır .Pamuklu ve Bol İç Çamaşırı Giyin: %100 pamuklu, hava alan, nefes eden iç çamaşırları tercih edin. Dar sentetik iç çamaşırları, tayt, külotlu çorap ve dar kot pantolonlardan uzak durun . Evdeyken ve özellikle geceleri iç çamaşırı giymemek bölgenin havalanmasını sağlar .Tahriş Edici Ürünlerden Kaçının: Kokusuz, hipoalerjenik çamaşır deterjanı kullanın ve yumuşatıcı kullanmayın . Kokulu veya renkli tuvalet kağıtları ve hijyenik pedlerden uzak durun .Ped ve Tamponları Sık Sık Değiştirin: Regl döneminde, kanın vajinal pH’ı bozmasını ve enfeksiyon riskini artırmasını önlemek için hijyenik ped veya tamponlarınızı en fazla 4-6 saatte bir değiştirin .Kayganlaştırıcı Kullanmaktan Çekinmeyin: Vajinal kuruluk yaşıyorsanız veya cinsel ilişki sırasında sürtünmeye bağlı yanma oluyorsa, su bazlı, parfümsüz ve gliserinsiz bir kayganlaştırıcı (lubrikant) kullanın .Tuvalet Sonrası Doğru Temizlik: Tuvalet sonrası daima önden arkaya doğru (vajinadan anüse) silin . Bu hareket, bağırsak bakterilerinin vajinaya bulaşmasını önler .Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız? (Kırmızı Bayraklar)Vajina yanması, genellikle basit bir tahriş veya enfeksiyon nedeniyle olsa da, bazı durumlarda altta yatan ciddi bir hastalığın belirtisi olabilir . Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir kadın doğum uzmanına (jinekolog) danışmanız gerekir:Yanma hissi birkaç günden uzun sürüyorsa, şiddetliyse veya giderek artıyorsa .Yanmaya eşlik eden anormal vajinal akıntı varsa (köpüklü, yeşil-sarı, balık kokulu, peynir kesiği gibi pütürlü veya kanlı) .Ateş, titreme, halsizlik gibi sistemik enfeksiyon belirtileri varsa .İdrar yaparken şiddetli yanma, sık idrara çıkma veya idrarda kan varsa (sistit veya böbrek enfeksiyonu) .Cinsel ilişki sırasında dayanılmaz ağrı ve yanma oluyorsa (disparoni) .Vulvada veya vajinada ele gelen kitle, şişlik, açık yara (ülser), kabarcık veya renk değişikliği (özellikle beyaz alanlar) varsa (liken sklerozus veya vulva kanseri belirtisi olabilir) .Daha önce mantar tedavisi denediyseniz ve işe yaramadıysa veya şikayetleriniz 2-3 ay içinde tekrarlıyorsa (tekrarlayan vajinal mantar enfeksiyonu) .Şeker hastalığınız (diyabet), hamileyseniz veya bağışıklık sisteminizi baskılayan bir tedavi alıyorsanız .Menopoz döneminde aniden başlayan vajinal yanma ve kuruluk şikayetiniz varsa .Vajina yanması, her kadının hayatının bir döneminde yaşayabileceği, son derece rahatsız edici ancak genellikle tedavi edilebilir bir semptomdur . Bu yanmanın tek bir nedeni yoktur . En sık nedenleri: vajinal mantar enfeksiyonu (şiddetli kaşıntılı, peynirimsi akıntılı), bakteriyel vajinozis (balık kokulu, gri akıntılı), kimyasal tahriş (sabunlar, pedler, deterjanlar), hormonal değişiklikler (menopoz, emzirme) ve daha nadir olarak cilt hastalıkları (liken sklerozus) veya kronik ağrı sendromlarıdır (vulvar vestibülit) .Kesinlikle kendi kendinize teşhis koyup “mantar kremi” almayın. Yanlış tedavi, durumu daha da kötüleştirebilir .En doğru yaklaşım: Bir jinekoloğa gitmek, muayene olmak ve gerekirse vajinal sürüntü (kültür) testi yaptırmaktır .Evde yapabileceğiniz en iyi şey: Genital hijyeninize dikkat etmek, tahriş edici tüm kimyasal ürünleri hayatınızdan çıkarmak, pamuklu iç çamaşırı giymek ve vajinal duştan uzak durmaktır .Unutmayın, vajina yanması çoğu zaman basit bir enfeksiyon veya tahriş sonucu olur ve doğru tedavi ile kısa sürede geçer . Ancak altta yatan daha ciddi bir neden olabileceği ihtimalini de her zaman göz önünde bulundurun ve vakit kaybetmeden doktora danışın .Uyarı: Bu metin yalnızca kapsamlı bilgilendirme amaçlıdır. Tanı, tedavi veya doktor önerisi yerine geçmez. Vajina yanması şikayetiniz varsa veya herhangi bir endişeniz bulunuyorsa, mutlaka bir kadın doğum (jinekoloji) uzmanına danışınız. Kendi kendinize ilaç kullanmayınız.

Önceki Haber

Barbie Vajina Estetiği Nedir?

Sonraki Haber

Temel Eğitim Ders Kitapları Nedir?