Betül Türkmen

Puan:3.2K

Bartholin Kisti Neden Olur?

Bartholin kisti, vajinal açıklığın her iki yanında (saat 4 ve 8 hizasında) yer alan Bartholin bezlerinin kanalının (duktus) herhangi bir nedenle tıkanması sonucu oluşan, içi mukus dolu, genellikle ağrısız, iyi huylu bir yapıdır. Temel neden tıkanıklıktır; tıkanıklığa yol açan faktörler ise enfeksiyonlar, travma, hormonal değişiklikler, koyu kıvamlı salgı ve çok nadiren tümörlerdir. Aşağıda her bir neden, oluşum mekanizması, risk faktörleri ve apse-kist ayrımı, en son harf sınırına kadar akıcı ve tablosuz bir şekilde açıklanmıştır.1. Bartholin Bezi ve Kist Oluşum Mekanizması (Nasıl Oluyor?)Bartholin bezleri, yaklaşık 0.5 cm boyutunda, iki küçük bezdir. Görevleri, özellikle cinsel uyarılma sırasında vajinal girişi nemlendiren mukus (kayganlaştırıcı sıvı) üretmektir. Bu mukus, yaklaşık 2.5 cm uzunluğunda ve çok ince bir kanal (duktus) aracılığıyla vajina içine boşaltılır. Normalde bu bezler ele gelmez.Kist oluşumu şu adımlarla gerçekleşir:Kanalın çıkış ağzı (orifis) bir sebepten tıkanır.Bez mukus üretmeye devam eder.Üretilen mukus dışarı akamaz, kanal içinde birikir.Sürekli biriken mukus kanalı genişletir, balonlaştırır.Sonuçta ele gelen, lastik kıvamında, genellikle 1-3 cm çapında bir kist oluşur. İçerik steril (mikropsuz), berrak veya sarımsı, yapışkan bir sıvıdır.Bu kist eğer enfekte olursa, içeriği irinle dolar ve ağrılı bir Bartholin apsesi gelişir. Apse, basit kistten yaklaşık üç kat daha sık görülür.2. Bartholin Kistinin Spesifik Nedenleri (Tıkanıklığa Yol Açan Her Şey)Tıkanıklığın nedeni her zaman bulunamayabilir (idiyopatik), ancak aşağıdaki faktörler kesin olarak rol oynar.A. Enfeksiyonlar (En Sık Neden)Enfeksiyonlar, kanal ağzında ödem (şişlik), iltihap ve doku hasarı yaparak kanalın daralmasına veya tamamen kapanmasına yol açar. Hem cinsel yolla bulaşan (CYBE) hem de vajinanın normal florasında bulunan bakteriler bu tabloyu oluşturabilir. Bartholin apselerinin büyük çoğunluğu polimikrobiyaldir, yani aynı anda birden fazla bakteri türü bulunur.En sık izole edilen aerobik bakteriler (oksijenli ortamda üreyenler):Escherichia coli (E. coli): En sık rastlanan patojenlerin başında gelir. Genellikle barsak florasından köken alır.Neisseria gonorrhoeae: Bel soğukluğu (gonore) etkenidir, cinsel yolla bulaşır.Chlamydia trachomatis: Klamidya etkenidir, yine cinsel yolla bulaşır.Staphylococcus aureus (S. aureus): Deri ve yumuşak doku enfeksiyonlarının sık nedenidir.Streptococcus türleri (özellikle Streptococcus faecalis / Enterococcus).Daha az sıklıkla: Pseudomonas aeruginosa, Klebsiella pneumoniae, Brucella melitensis.En sık izole edilen anaerobik bakteriler (oksijensiz ortamda üreyenler):Bacteroides türleri (en sık görülen anaerob).Peptostreptococcus türleri.Clostridium perfringens.Fusobacterium türleri.Pasteurella bettii.Klinik not: Bartholin apselerinin yaklaşık %10-30'unda gonokok (Neisseria gonorrhoeae) veya klamidya (Chlamydia trachomatis) saptanır. Bu nedenle apse drene edildiğinde mutlaka bu mikroorganizmalar için kültür alınmalıdır. Ayrıca anaerobik bakteriler, vakaların yaklaşık %30-50'sinde tek başına veya aerobiklerle birlikte bulunur.B. Fiziksel Travma ve Cerrahi (Mekanik Tıkanıklık)Vajinal bölgeye gelen her türlü darbe, kesik, sıyrık veya daha önce geçirilmiş cerrahi işlemler (örneğin doğum sırasında epizyotomi yapılması, vajinal müdahaleler) sonucu oluşan skar dokusu (iz), Bartholin kanalının ağzını daraltabilir veya kapatabilir. Ayrıca doğum eylemi sırasında veya sert bir cinsel ilişki sırasında bölgeye uygulanan direkt travma da akut ödem ve tıkanıklığa yol açabilir.C. Hormonal DeğişikliklerAdet döngüsü sırasında ve özellikle hamilelikte östrojen ve progesteron seviyelerindeki dalgalanmalar, bez salgısının kıvamını değiştirir (daha koyu ve yapışkan hale getirebilir). Aynı zamanda hormonal etkiyle kanal çevresindeki dokularda sıvı tutulumu (ödem) oluşabilir. Bu değişiklikler, kanal lümeninin daralmasına ve tıkanmaya yatkınlık yaratır. Bu nedenle Bartholin kistleri en sık üreme çağında (20-30 yaş) görülür, menopoz sonrası hormonlar azaldığında sıklık belirgin şekilde düşer.D. Koyu Kıvamlı Bez Salgısı (İnspissasyon – Nadir)Bazen bezin ürettiği mukus, doğuştan veya sonradan gelişen bir nedenle normalden çok daha koyu, katı veya yapışkan bir kıvama sahip olabilir. Tıpta buna "inspissated gland secretions" (koyulaşmış bez salgısı) denir. Bu koyu salgı, kanalın ağzında tıkaç gibi davranarak kendiliğinden tıkanıklığa neden olabilir. Bu durum genellikle başka bir patoloji olmaksızın, tek başına görülür.E. Diğer Nadir Fakat Önemli NedenlerVulvar tümörler: Vulva bölgesinde gelişen iyi huylu (örneğin lipom, fibrom) veya kötü huylu (örneğin skuamöz hücreli karsinom, adenokarsinom) tümörler, Bartholin kanalına dışarıdan bası yaparak mekanik tıkanıklığa yol açabilir.Anatomik varyasyonlar: Çok nadir olarak, bazı kadınlarda Bartholin kanalının ağzı doğuştan çok dar veya anormal bir konumda olabilir. Bu durum tekrarlayan tıkanmalara zemin hazırlar.Kronik vulvar inflamasyon: Vulvodini, liken sklerozus, liken planus gibi kronik dermatolojik veya inflamatuar hastalıklar, vulvar dokuda kalıcı ödem ve fibrozise yol açarak kanal açıklığını bozabilir.Hijyen alışkanlıkları ve giyim: Bazı kaynaklar, sürekli olarak çok dar, sentetik, hava geçirmeyen iç çamaşırı veya dar pantolon giymenin bölgede terleme, sürtünme ve tahrişi artırarak kanal ağzında tıkanıklığa zemin hazırlayabileceğini belirtmektedir. Ancak bu doğrudan bir neden olmaktan çok, yardımcı bir faktördür.3. Risk Faktörleri (Kimler Daha Fazla Risk Altında?)Bartholin kisti her kadında görülebilse de, aşağıdaki gruplarda daha sıktır:Üreme çağında olmak: En sık 20-30 yaş arasında görülür. Menopoz sonrası bezler küçülür ve kist oluşumu çok nadirleşir.Cinsel aktif olmak: Cinsel aktivite, enfeksiyon (CYBE) ve travma riskini artırdığı için riski yükseltir. Ancak unutulmamalıdır ki, cinsel olarak aktif olmayan kadınlarda da Bartholin kisti gelişebilir.Daha önce CYBE geçirmiş olmak: Özellikle bel soğukluğu (gonore) veya klamidya öyküsü, Bartholin kanalında kalıcı hasar bırakarak tıkanma riskini çok artırır.Daha önce Bartholin kisti veya apsesi geçirmiş olmak: Bir kez bu sorunu yaşayan kadınlarda, aynı bezde tekrarlama riski yüksektir (%30-40’lara varan oranlarda).Hamilelik: Hormonal değişiklikler ve artmış vajinal akıntı nedeniyle risk hafif artar.Kronik kabızlık veya ıkınma gerektiren durumlar: Pelviste artan basınç, teorik olarak kanal tıkanıklığını tetikleyebilir.4. Bartholin Kisti ve Apse Arasındaki Kritik Fark (Neden Önemli?)Bu ayrım tedavi açısından hayati önem taşır:Basit Bartholin Kisti: Sadece kanal tıkanmıştır; enfeksiyon yoktur. İçerik steril mukustur. Genellikle ağrısız veya hafif dolgunluk hissi yapar. Kızarıklık, ateş, şiddetli ağrı yoktur. Tedavi gerektirmeyebilir veya basit takip yeterlidir.Bartholin Apsesi: Tıkalı kanala ek olarak bakteri enfeksiyonu eklenmiştir. İçerik irin (lökosit, bakteri ve doku artığı) ile doludur. Şiddetli, zonklayıcı, oturmayı ve yürümeyi engelleyen ağrı vardır. Üzeri kızarık, ısı artmış ve çok hassastır. Ateş, halsizlik, kas ağrıları gibi sistemik enfeksiyon bulguları eşlik edebilir. Acil drenaj (cerrahi boşaltma) ve antibiyotik tedavisi gerekir.Not: Bir kist enfekte olmadan apse oluşabilir mi? Evet, bazen kanalın tıkanması ve enfeksiyon aynı anda gerçekleşir; yani öncesinde kist yokken de direkt apse gelişebilir.5. Kist Kanserle Karışabilir mi? (Ayırıcı Tanı ve Kırmızı Alarmlar)Bu, nadir fakat en önemli klinik noktadır. Bartholin bezi kanserleri tüm vulva kanserlerinin sadece %2-7’sini oluşturur, ancak görünüş olarak basit bir Bartholin kisti veya apsesini taklit edebilir. Kanserler genellikle menopoz sonrası dönemde (ortalama tanı yaşı 57) ortaya çıkar.Bir Bartholin kistinin kanser olabileceğini düşündüren uyarı işaretleri (Kırmızı bayraklar):Kistin veya şişliğin 40 yaş üstü bir kadında ortaya çıkması.Ağrısız, sert, düzensiz kenarlı bir kitle olması (kist tipik olarak lastik kıvamında ve düzgün kenarlıdır).İyileşmeyen, tekrarlayan ve drenaja rağmen gerilemeyen bir apse tablosu.Şişliğin üzerindeki deride ülserasyon (yara), renk değişikliği veya kanama olması.Aynı tarafta ele gelen büyümüş kasık lenf nodu (bezeler).Biyopsi ile tanı konur. Şüpheli her olguda, özellikle menopoz sonrası dönemde, cerrahi eksizyon (tam çıkarma) ve patolojik inceleme şarttır.Bartholin bezi kanser tipleri ve oranları:Adenokarsinom (yaklaşık %40)Skuamöz hücreli karsinom (yaklaşık %40)Adenoid kistik karsinom (yaklaşık %15)Transitional hücreli karsinom (yaklaşık %5)Bu nedenle, özellikle 40 yaş üstü kadınlarda "Bartholin kisti" tanısı koyarken mutlaka bu kötü huylu taklitçiler akılda tutulmalıdır.6. Kist Oluşumunu Tetikleyen Diğer Faktörler ve KorunmaKesin olarak kanıtlanmamış olsa da, bazı yaşam tarzı faktörlerinin Bartholin kisti oluşumuna zemin hazırlayabileceği düşünülür:Sürekli dar, sentetik iç çamaşırı giymek (havalandırmayı engeller, nemi artırır, bakteriyel aşırı çoğalmaya yol açar).Sıkı pantolon veya tayt giymek (bölgede sürtünme ve tahrişi artırır).Aşırı ıslak mendil veya parfümlü hijyen ürünleri kullanmak (kimyasal tahriş).Prezervatifsiz cinsel ilişki (CYBE riskini artırır).Önleyici adımlar:Güvenli cinsel ilişki (prezervatif kullanımı, tek eşlilik, düzenli CYBE taramaları).Pamuklu, gevşek, nefes alan iç çamaşırı tercihi.Bölgeyi tahriş etmeyen, pH dengeli, kokusuz temizleyiciler kullanma.Herhangi bir vajinal veya vulvar şişlik fark edildiğinde doktora başvurma; evde sıkmaya, patlatmaya çalışmama.Bartholin kistinin tek ve kesin nedeni, Bartholin bezi kanalının tıkanmasıdır. Bu tıkanıklığa en sık yol açan faktör enfeksiyonlardır (başta E. coli olmak üzere, gonore ve klamidya gibi CYBE’ler ile anaerobik bakteriler). İkinci sıklıkta fiziksel travma ve cerrahi skarlar gelir. Hormonal değişiklikler (özellikle adet döngüsü ve hamilelik) ve koyu kıvamlı bez salgısı da katkıda bulunur. Vulvar tümörler ise çok nadir fakat atlanmaması gereken bir nedendir, özellikle menopoz sonrası kadınlarda. Enfeksiyon eklenmesi durumunda ağrılı apse gelişir. 40 yaş üstü, tekrarlayan veya atipik görünümlü her kist, mutlaka biyopsi ile kanser açısından değerlendirilmelidir. Basit, ağrısız, küçük kistler izlenebilir; ancak ağrı, kızarıklık, ateş veya büyüme olduğunda vakit kaybetmeden bir kadın doğum uzmanına başvurulmalıdır.Uyarı: Bu metin bilgilendirme amaçlıdır. Tanı, tedavi veya doktor önerisi yerine geçmez. Herhangi bir vulvar veya vajinal şişlikte mutlaka bir kadın doğum uzmanına danışınız.

Önceki Haber

Sert İlişki Yumurtalıklara Zarar Verir mi?

Sonraki Haber

Tırnak Batmasına Hangi Krem İyi Gelir?