Betül Türkmen

Puan:2.3K

Amino Asit Nedir?

“Hayatın yapı taşları” olarak tanımlanan amino asitler, vücudumuzdaki kaslardan hormonlara, enzimlerden bağışıklık hücrelerine kadar hemen her şeyin temelini oluşturan organik moleküllerdir . Her gün tükettiğimiz proteinler, sindirim sistemi tarafından bu küçük moleküllere ayrılır ve vücut bu molekülleri kendi proteinlerini üretmek için kullanır . Bu haberimizde, amino asitlerin ne olduğunu, nasıl sınıflandırıldıklarını, vücutta hangi görevleri üstlendiklerini ve hangi besinlerden alınabileceklerini en ince ayrıntısına kadar bulacaksınız.Amino Asit Nedir? Temel Tanım ve YapıAmino asitler, hem amin (-NH2) hem de karboksil (-COOH) fonksiyonel grupları içeren organik bileşiklerdir . Bu iki grup, birbirlerinden “alfa karbon” adı verilen merkezi bir karbon atomu ile ayrılır . Bu merkezi karbona ayrıca bir hidrojen atomu ve her amino aside özgü kimliğini veren “R grubu” (yan zincir) bağlıdır .R grubu, amino asitlerin birbirinden farklılaşmasını sağlayan ve her birinin kendine özgü kimyasal özelliklere (çözünürlük, elektrik yükü, asitlik vb.) sahip olmasını belirleyen yapıdır . Amino asitler, peptid bağları adı verilen kimyasal bağlarla birbirine bağlanarak uzun zincirler oluşturur ve bu zincirler katlanarak üç boyutlu protein yapılarını meydana getirir .Günümüzde bilinen yaklaşık 500 farklı amino asit bulunmasına rağmen, insan vücudunun işlevlerini yerine getirebilmesi için yalnızca 20 tanesi gereklidir . Bu 20 amino asidin tümü, protein sentezinde doğrudan rol oynadıkları için “protein yapıcı amino asitler” (proteinogenic amino acids) olarak adlandırılır .Amino Asitlerin SınıflandırılmasıAmino asitler, vücudun bunları üretip üretememesine göre üç ana gruba ayrılır: Temel (Esansiyel) Amino Asitler, Temel Olmayan (Non-Esansiyel) Amino Asitler ve Şartlı Temel (Kondisyonel) Amino Asitler .Temel (Esansiyel) Amino AsitlerVücut tarafından üretilemez, mutlaka besinlerle dışarıdan alınmaları gerekir . Dokuz temel amino asit şunlardır:Histidin : Vücudun bağışıklık yanıtında, sindirimde, uykuda ve cinsel işlevlerde rol oynayan histamin adlı beyin kimyasalının üretilmesine yardımcı olur .İzolösin : Dalgalı zincirli bir amino asit olan izolösin, kas metabolizması ve bağışıklık fonksiyonunda görev alır. Ayrıca hemoglobin üretimine ve enerji düzenlenmesine yardımcı olur .Lösin : Dalgalı zincirli bir amino asit olan lösin, protein ve büyüme hormonu yapımına yardımcı olur. Kas dokusunun büyümesi ve onarılması, yaraların iyileşmesi ve kan şekerinin düzenlenmesinde rol oynar .Lizin : Hormon ve enerji üretiminde görev alır. Kalsiyum emilimi ve bağışıklık fonksiyonu için önemlidir .Metiyonin : Doku büyümesi, metabolizma ve detoksifikasyona yardımcı olur. Ayrıca çinko ve selenyum gibi temel minerallerin emiliminde rol oynar .Fenilalanin : Dopamin, epinefrin ve norepinefrin gibi beyin kimyasal mesajcılarının üretimi için gereklidir .Treonin : Kollajen ve elastin yapımında önemli rol oynar. Bu proteinler cildinize ve bağ dokunuza yapı kazandırır. Yağ metabolizması ve bağışıklık fonksiyonunda da görev alır .Triptofan : Vücudun doğru nitrojen dengesini korumasına yardımcı olur. Ruh halinizi, iştahınızı ve uykunuzu düzenleyen serotonin adlı beyin kimyasalının yapımında rol oynar .Valin : Dalgalı zincirli bir amino asit olan valin, kas büyümesi, doku yenilenmesi ve enerji üretiminde rol oynar .Temel Olmayan (Non-Esansiyel) Amino AsitlerVücudun kendisinin üretebildiği, bu nedenle besinlerle alınması zorunlu olmayan amino asitlerdir . Bunlar alanin, arjinin, asparajin, aspartik asit, sistein, glutamik asit, glutamin, glisin, prolin, serin ve tirozindir .Şartlı Temel (Kondisyonel) Amino AsitlerNormal şartlarda vücut tarafından üretilebilen, ancak hastalık, yoğun stres veya ağır yaralanma gibi özel durumlarda miktarı yetersiz kalabilen amino asitlerdir . Bu grupta arjinin, sistein, glutamin, tirozin, glisin, ornitin, prolin ve serin bulunur .Amino Asitler Vücutta Ne İşe Yarar?Amino asitlerin vücuttaki işlevleri, sadece protein yapımıyla sınırlı değildir . İşte amino asitlerin üstlendiği başlıca görevler:Protein ve Doku Onarımı : Amino asitler, vücudun büyümesi, hasarlı dokuların onarılması ve kas kütlesinin korunması için gereklidir .Hormon ve Nörotransmitter Üretimi : Birçok hormon (büyüme hormonu, insülin) ve nörotransmitter (dopamin, serotonin, adrenalin) amino asitlerden sentezlenir .Besinlerin Sindirimi : Sindirim enzimleri protein yapılıdır. Amino asitler, yediğimiz besinlerin parçalanmasını sağlar .Bağışıklık Sistemi Desteği : Antikorlar protein yapılıdır. Amino asitler, bağışıklık sisteminin güçlü kalmasına yardımcı olur .Enerji Kaynağı : Karbonhidrat ve yağlar yetersiz kaldığında, vücut amino asitleri enerji için kullanabilir .Cilt, Saç ve Tırnak Sağlığı : Kollajen, keratin gibi yapısal proteinler, cilt, saç ve tırnakların sağlıklı kalmasını sağlar .Hangi Besinler Amino Asit İçerir?Temel amino asitleri yiyeceklerden almak, sağlıklı bir yaşam için kritik öneme sahiptir. Amino asit kaynakları iki ana kategoriye ayrılır:Tam Protein Kaynakları (Kompleks Proteinler)Tüm dokuz temel amino asidi yeterli miktarda içeren besinlerdir . Bunlar:Kırmızı et, tavuk, hindiBalık ve deniz ürünleriYumurtaSüt, yoğurt, peynirSoya ve soya ürünleri (tofu, edamame)Kinoa ve karabuğdayEksik Protein Kaynakları (İnkompleks Proteinler)Temel amino asitlerin bazılarını düşük miktarda içeren veya hiç içermeyen besinlerdir . Bunlar:Kuruyemişler ve tohumlarBaklagiller (mercimek, nohut, fasulye)Tahıllar (pirinç, buğday, yulaf)Vegan veya vejetaryen beslenenlerin, tüm temel amino asitleri alabilmek için farklı eksik protein kaynaklarını bir arada tüketmeleri önerilir. Örneğin, mercimek ve pirinç birlikte tüketildiğinde, birbirlerinin eksik amino asitlerini tamamlarlar .Amino Asit Takviyeleri Gerekli midir?Çoğu insan, sağlıklı ve dengeli bir beslenme düzeniyle ihtiyacı olan tüm temel amino asitleri rahatlıkla alabilir . Bazı kişiler amino asit takviyelerini daha iyi uyku, ruh hali iyileştirme veya atletik performans artırma amacıyla kullanmaktadır .Ancak unutulmamalıdır ki:FDA onaylı değildir : Amino asit takviyeleri, ilaçlar gibi FDA onay sürecinden geçmez .Doktora danışılmalıdır : Herhangi bir takviye kullanmadan önce mutlaka bir sağlık uzmanına danışılmalıdır .Dengeli beslenme yeterlidir : Çeşitli ve dengeli beslenen bir kişinin ek takviyeye ihtiyacı genellikle yoktur.Özel durumlar (sporcular, hasta bireyler, belirli diyetleri uygulayanlar) için gerekli olup olmadığı doktor tarafından değerlendirilmelidir.Sık Sorulan SorularTemel (esansiyel) amino asitler neden bu kadar önemlidir?Temel amino asitler vücut tarafından üretilemediği için dışarıdan besinlerle alınmaları zorunludur . Eğer yeterli miktarda alınmazsa, vücut gerekli proteinleri sentezleyemez ve bu durum kas erimesinden bağışıklık sisteminin zayıflamasına kadar ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir.Kaç çeşit amino asit vardır?Bilinen 500’den fazla amino asit olmasına rağmen, insan vücudunun işlevleri için yalnızca 20 tanesi gereklidir . Bu 20 amino asidin 9’u temel, 11’i ise temel olmayan veya şartlı temeldir .Fazla amino asit almak zararlı mıdır?Her şeyde olduğu gibi, aşırı amino asit alımı da vücuda zarar verebilir. Özellikle böbrek ve karaciğer hastalığı olan kişilerin yüksek proteinli diyetlerden veya amino asit takviyelerinden kaçınması gerekir. Takviye kullanmadan önce mutlaka bir doktora danışılmalıdır .Vejetaryen veya veganlar tüm temel amino asitleri alabilir mi?Evet, alabilir. Tek bir bitkisel besin tüm temel amino asitleri içermese de (kinoa ve soya hariç), farklı bitkisel kaynakları bir arada tüketerek (örneğin baklagil + tahıl) gün içinde tüm temel amino asitleri almak mümkündür . Önemli olan günlük beslenmenin çeşitliliğidir.Amino asitler, hayatın temel yapı taşlarıdır. Vücudumuzdaki her hücrenin, her dokunun ve her organın sağlıklı bir şekilde çalışabilmesi için bu küçük moleküllere ihtiyaç vardır. Dokuz temel amino asiti vücudumuz üretemediği için onları besinler yoluyla almak zorundayız.Neyse ki bu ihtiyacı karşılamak için karmaşık diyetlere veya pahalı takviyelere gerek yoktur. Et, yumurta, süt ürünleri gibi tam protein kaynaklarını veya baklagil-tahıl kombinasyonlarını içeren dengeli bir beslenme düzeni, vücudunuzun ihtiyacı olan tüm amino asitleri rahatlıkla sağlayacaktır

Önceki Haber

Sinop’ta Nerede Çadır Kurulur?

Sonraki Haber

Bayanlara Özel Zayıflama Hareketleri