.webp)
Kısa ve kesin cevap: En tehlikeli HPV tipi, kesinlikle HPV 16’dır. HPV 16, yüksek riskli (onkojenik) HPV tipleri arasında en sık görülen ve en güçlü kanser yapma potansiyeline sahip olan tiptir. Tüm serviks (rahim ağzı) kanserlerinin yaklaşık %50-60’ından tek başına HPV 16 sorumludur. Bununla birlikte, HPV 18 ikinci en tehlikeli tiptir ve serviks kanserlerinin yaklaşık %20’sine neden olur. HPV 16 ve 18 birlikte, dünya çapındaki tüm serviks kanseri vakalarının yaklaşık %70-75’inden sorumludur. Bu iki tip, diğer yüksek riskli tiplere (31, 33, 45, 52, 58 vb.) kıyasla çok daha yüksek bir kanser riski taşır.
Bu rehberde, HPV tiplerinin risk sınıflandırmasını, HPV 16 ve 18’i bu kadar tehlikeli yapan özellikleri, diğer yüksek riskli tipleri, düşük riskli tipleri ve korunma yöntemlerini en ince ayrıntısına kadar, tablo kullanmadan, haber formatında ve alt başlıklar halinde anlatacağım.
En Önemli Uyarı: HPV enfeksiyonu çok yaygındır ve çoğu kişide bağışıklık sistemi tarafından 1-2 yıl içinde temizlenir. Yüksek riskli HPV taşıyan herkeste kanser gelişmez. Ancak, yüksek riskli HPV pozitifliği, özellikle de HPV 16 veya 18 pozitifliği, düzenli takip ve gerekirse ileri tetkik (kolposkopi, biyopsi) gerektiren bir durumdur. Bu yazı, tıbbi teşhis veya tedavi yerine geçmez; kesin yorum ve tedavi için mutlaka bir kadın doğum uzmanına veya enfeksiyon hastalıkları uzmanına danışılmalıdır.
HPV Nedir ve Tiplerine Göre Risk Sınıflandırması
İnsan Papilloma Virüsü (HPV), deri ve mukozaları (nemli zarları) enfekte eden, çift sarmallı DNA virüsü olan papovaviridae ailesinin bir üyesidir. Günümüzde 200’den fazla farklı HPV genotipi tanımlanmıştır ve bu tiplerin yaklaşık 40’ı anogenital bölgeyi enfekte etmektedir. HPV tipleri, kansere yol açma potansiyellerine göre üç ana grupta sınıflandırılır:
Düşük Riskli HPV Tipleri (Low-Risk): Bu tipler, iyi huylu genital siğillere (kondilom) neden olurlar ve kansere dönüşme potansiyelleri yok denecek kadar azdır. En sık görülen düşük riskli tipler HPV 6 ve HPV 11’dir. Bu iki tip, tüm genital siğil vakalarının yaklaşık %90’ından sorumludur. Diğer düşük riskli tipler arasında HPV 40, 42, 43, 44, 54, 61, 70, 72, 81 ve 84 sayılabilir.
Muhtemel Yüksek Riskli HPV Tipleri (Probably High-Risk): Bu gruptaki tiplerin kanserle ilişkisi tam olarak kanıtlanmamış olsa da, yüksek riskli olarak kabul edilmeleri için yeterli kanıt bulunmaktadır. Bu grupta HPV 26, 53, 66, 67, 68, 69, 70, 73 ve 82 yer alır.
Yüksek Riskli (Onkojenik) HPV Tipleri (High-Risk): Bu tipler, serviks (rahim ağzı), vulva, vajina, penis, anüs ve orofarenks (ağız ve boğaz) kanserlerine neden olma potansiyeline sahiptir. Toplam 15-18 tip yüksek riskli olarak sınıflandırılmaktadır. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve uluslararası kanser araştırma ajansları tarafından yüksek riskli kabul edilen başlıca tipler şunlardır: HPV 16, 18, 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58, 59, 68, 73 ve 82.
HPV 16 – En Tehlikeli ve En Sık Görülen Yüksek Riskli Tip
HPV 16, yüksek riskli HPV tipleri arasında açık ara en tehlikeli ve en sık görülen tiptir. Onkojenik (kanser yapıcı) potansiyeli diğer tüm tiplerden çok daha yüksektir. İşte HPV 16’yı bu kadar tehlikeli yapan özellikler:
Serviks Kanserindeki Payı: HPV 16, tüm serviks kanserlerinin yaklaşık %50-60’ından tek başına sorumludur. Özellikle yassı hücreli (skuamöz hücreli) serviks kanserlerinin en sık nedenidir. HPV 16 ile enfekte kadınlarda serviks kanseri gelişme riski, enfekte olmayanlara göre yaklaşık 400 kat daha yüksektir.
HPV 18 – İkinci En Tehlikeli Tip: HPV 18, serviks kanserlerinin yaklaşık %20’sinden sorumludur ve özellikle daha agresif seyirli olan adenokarsinom (bez hücrelerinden kaynaklanan) tipi serviks kanserleriyle ilişkilidir. HPV 18 ile enfekte kadınlarda adenokarsinom gelişme riski yaklaşık 250 kat daha yüksektir.
Serviks Dışı Kanserlerdeki Rolü: HPV 16’nın tehlikesi sadece serviks kanseri ile sınırlı değildir. Bu tip, serviks dışındaki HPV ilişkili kanserlerin de en sık nedenidir:
- Anal Kanser: Anal kanserlerin yaklaşık %80-85’inden HPV, özellikle de HPV 16 sorumludur.
- Orofarengeal Kanserler (Baş ve Boyun Kanserleri): Ağız, dil kökü, bademcikler ve yutak (orofarenks) kanserlerinin yüksek riskli HPV ile ilişkili olanlarının yaklaşık %80-90’ından HPV 16 sorumludur. Sigara ve alkol kullanmayan, genç ve sağlıklı bireylerde görülen baş ve boyun kanserlerinin en sık nedenidir.
- Penis Kanseri: Penis kanserlerinin yaklaşık %50’sinden HPV sorumludur ve bu vakalarda en sık saptanan tip yine HPV 16’dır.
- Vulva ve Vajina Kanserleri: Bu kanser türlerinde de HPV 16 en sık tespit edilen yüksek riskli tiptir.
HPV 16’nın Yüksek Onkojenik Potansiyelinin Nedenleri: HPV 16’nın neden diğer tiplerden daha tehlikeli olduğu tam olarak aydınlatılamamış olsa da, virüsün hücre içine girdikten sonra konak hücrenin DNA’sına entegre olma yeteneğinin yüksek olması ve hücrenin doğal ölüm (apoptoz) mekanizmalarını (p53 ve Rb tümör baskılayıcı proteinlerini) daha etkili bir şekilde devre dışı bırakması ile ilişkili olduğu düşünülmektedir.
HPV 16’nın Yaygınlığı: Türkiye’de yapılan güncel bir çalışmada (2025), yüksek riskli HPV pozitif kadınlar arasında en sık görülen tipin HPV 16 olduğu (%25.6) ve bu grubu HPV 51 (%7) ve HPV 31 (%6.5)’in takip ettiği gösterilmiştir. Aynı çalışmada, yüksek dereceli rahim ağzı lezyonlarının (CIN2+ – servikal intraepitelyal neoplazi evre 2 ve üzeri) %47.6’sında HPV 16 tespit edilmiştir. Bu da, HPV 16’nın sadece yaygın olmadığını, aynı zamanda en agresif lezyonlarla da en güçlü şekilde ilişkili olduğunu göstermektedir.
Diğer Yüksek Riskli HPV Tipleri ve Kanser Riski
HPV 16 ve 18’den sonra gelen yüksek riskli tipler de kanser riski taşımakla birlikte, HPV 16 ve 18’e göre daha düşük bir onkojenik potansiyele sahiptirler. Bu tipler, serviks kanserlerinin yaklaşık %20-25’inden sorumludur.
HPV 31, 33, 45, 52 ve 58: Bu beş tip, HPV 16 ve 18’den sonra en sık görülen ve en yüksek risk taşıyan tiplerdir. Serviks kanserlerinin yaklaşık %20’sinden bu tipler sorumludur. HPV 45, özellikle adenokarsinom ile ilişkili olup, HPV 18’den sonra ikinci sıklıkta bu tür kanserlerde saptanır.
HPV 35, 39, 51, 56, 59, 68, 73, 82: Bu tipler de yüksek riskli gruba dahil olmakla birlikte, toplumda daha az sıklıkta görülürler ve kanser riskleri daha düşüktür. Ancak, bu tiplerin varlığı da düzenli takip gerektirir, çünkü uzun süreli enfeksiyonlarda kanser riski ihmal edilemez düzeydedir.
HPV 51 – Türkiye’de Öne Çıkan Bir Tip: Yukarıda bahsedilen 2025 Türkiye çalışması, HPV 51’in ülkemizde beklenenden daha yaygın olduğunu ve hatta HPV 31’den daha sık görüldüğünü göstermiştir. Bu durum, farklı coğrafi bölgelerde farklı HPV tiplerinin daha baskın olabileceğini ve tarama programlarının buna göre uyarlanması gerektiğini göstermektedir.
Düşük Riskli HPV Tipleri – Siğil Yapan Tipler
Düşük riskli HPV tipleri, onkojenik (kanser yapıcı) potansiyele sahip değildir, ancak rahatsız edici ve bulaşıcı olan genital siğillere (kondilom) neden olurlar.
HPV 6 ve HPV 11: Tüm genital siğil vakalarının yaklaşık %90’ından bu iki tip sorumludur. Bu siğiller, karnabahar görünümünde, pembe veya ten rengi, ağrısız veya hafif kaşıntılı kabarıklıklar şeklindedir. Vulva, vajina, penis, anüs çevresi ve nadiren ağız içinde görülebilirler. HPV 6 ve 11 nadiren de olsa, tekrarlayan solunum papillomatozisi (RRP – çocuklarda ses tellerinde siğil) gibi ciddi durumlara da neden olabilir.
Diğer Düşük Riskli Tipler: HPV 40, 42, 43, 44, 54, 61, 70, 72, 81 ve 84 de düşük riskli grupta yer alır. Bu tipler daha az sıklıkta görülür ve daha hafif seyirli lezyonlara neden olurlar.
Önemli Not: Düşük riskli HPV tipleri kansere neden olmaz. Ancak, bir kişi aynı anda hem düşük riskli hem de yüksek riskli HPV tipleri ile enfekte olabilir (ko-enfeksiyon). Bu nedenle, genital siğil görülen bir kişide, özellikle de kadınlarda, yüksek riskli HPV ve servikal displazi açısından tarama yapılması önemlidir.
HPV Tipine Göre Kanser Riski ve Takip Stratejileri
Yüksek riskli HPV pozitifliği, özellikle de HPV 16 veya 18 pozitifliği, kanser anlamına gelmez, ancak bir uyarı işaretidir. Pozitifliğin anlamı ve yapılması gerekenler, tespit edilen HPV tipine göre değişir:
HPV 16 veya 18 Pozitifliği (En Yüksek Risk): Bu iki tipin varlığı, diğer yüksek riskli tiplere göre çok daha yüksek bir serviks kanseri riski taşır. Bu nedenle, HPV 16 veya 18 pozitifliğinde, Pap smear sonucu normal olsa bile, genellikle doğrudan kolposkopi (rahim ağzının büyütülmüş muayenesi) önerilir. Kolposkopide şüpheli alan görülürse biyopsi alınır.
HPV 31, 33, 45, 52, 58 ve Diğer Yüksek Riskli Tipler (Orta Risk): Bu tiplerin varlığında, yaklaşım genellikle Pap smear sonucuna bağlıdır:
- Pap smear normal ise: 1 yıl içinde HPV ve Pap smear tekrarı önerilir.
- Pap smear anormal ise (ASC-US, LSIL, HSIL): Kolposkopi önerilir.
HPV 6 ve 11 Pozitifliği (Düşük Risk – Siğil ile İlişkili): Bu tiplerin varlığı, serviks kanseri riski taşımaz. Ancak, genital siğillerin tedavisi gerekir. Siğiller kriyoterapi (dondurma), elektrokoter (yakma), lazer veya topikal kremlerle (podofilotoksin, imiquimod) tedavi edilebilir. Bu tipler için servikal takip, yüksek riskli ko-enfeksiyon yoksa, standart tarama protokollerine göre yapılır.
Persistan Enfeksiyon (Uzun Süreli Enfeksiyon): Kanser riski, HPV enfeksiyonunun varlığından değil, persistan (kalıcı) hale gelmesinden kaynaklanır. Çoğu HPV enfeksiyonu (yüksek riskli olanlar dahil) bağışıklık sistemi tarafından 1-2 yıl içinde temizlenir. Enfeksiyonun 2 yıldan uzun sürmesi persistan enfeksiyon olarak kabul edilir ve kanser riski artar. Persistan enfeksiyon, özellikle HPV 16 ve 18 için çok daha tehlikelidir.
HPV İlişkili Kanserlerde Türkiye Verileri
Türkiye’de yapılan güncel çalışmalar, HPV epidemiyolojisinin batı ülkelerinden bazı farklılıklar gösterebileceğini ortaya koymaktadır. 2025 yılında yayınlanan ve Doğu Marmara bölgesinde önemli sayıda hastayı kapsayan bir çalışmada, yüksek riskli HPV pozitif kadınlar arasında en sık görülen tipler şu şekildedir: HPV 16 (%25.6), HPV 51 (%7), HPV 31 (%6.5), HPV 45 (%6), HPV 18 (%3.5) ve HPV 56 (%3.5).
Bu çalışmanın en dikkat çekici bulgularından biri, HPV 51’in beklenenden çok daha yaygın olmasıdır. Dünya genelinde HPV 31 ve 33 daha sık görülürken, bu çalışmada HPV 51, HPV 31’den daha yüksek oranda tespit edilmiştir. Ayrıca, aynı çalışmada yüksek dereceli lezyonlarda (CIN2+) en sık saptanan tip yine HPV 16 olmuştur (%47.6). Bu bulgular, uluslararası kılavuzların yanı sıra, bölgesel epidemiyolojik verilerin de dikkate alınması gerektiğini göstermektedir.
Tüm serviks kanserlerinin yaklaşık %90’ından yüksek riskli HPV tipleri sorumlu olmakla birlikte, Türkiye’de de dünya geneli ile benzer şekilde, serviks kanserlerinin yaklaşık %70’i HPV 16 ve 18 ile ilişkilidir.
HPV Aşısı – En Tehlikeli Tiplere Karşı Korunma
HPV aşısı, en tehlikeli HPV tiplerine karşı korunmanın en etkili yoludur. Günümüzde kullanılan aşılar, farklı sayıda HPV tipini kapsamaktadır:
Gardasil 9 (9-valan): Türkiye’de ve dünyada en yaygın kullanılan HPV aşısıdır. 9 farklı HPV tipine karşı koruma sağlar:
- Yüksek riskli tipler (kanser riskine karşı): HPV 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58
- Düşük riskli tipler (siğil riskine karşı): HPV 6, 11
Gardasil 9, serviks kanserlerinin yaklaşık %90’ına ve genital siğillerin yaklaşık %90’ına neden olan tiplere karşı koruma sağlar.
Cervarix (2-valan): Yalnızca yüksek riskli HPV 16 ve 18’e karşı koruma sağlar. Serviks kanserlerinin yaklaşık %70’ine karşı etkilidir, ancak genital siğillere karşı koruma sağlamaz.
Aşının Önemi: HPV aşısı, cinsel olarak aktif olmadan önce (ideal olarak 9-14 yaş arası) yapıldığında en etkilidir. Ancak, daha sonraki yaşlarda da (15-26 yaş, hatta 45 yaşına kadar) yapılması faydalıdır. Aşı, mevcut HPV enfeksiyonunu tedavi etmez, ancak henüz maruz kalınmamış HPV tiplerine karşı koruma sağlar.
Aşı Sonrası Tarama: HPV aşısı olan kişilerin, düzenli serviks kanseri taramalarını (Pap smear, HPV DNA testi) aksatmamaları gerekir. Çünkü aşı tüm yüksek riskli tiplere karşı koruma sağlamaz ve aşı öncesinde maruz kalınmış tipler de bulunabilir.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir kadın doğum uzmanına veya enfeksiyon hastalıkları uzmanına başvurulmalıdır:
- Anormal Pap Smear Sonucu: ASC-US, LSIL, HSIL, AGC gibi anormal sitoloji sonuçları.
- Yüksek Riskli HPV Pozitifliği: Özellikle HPV 16 veya 18 pozitifliği.
- Genital Siğil Şüphesi: Vulva, vajina, penis, anüs çevresinde karnabahar görünümünde, ten rengi veya pembe kabarıklıklar.
- Anormal Vajinal Kanama: Cinsel ilişki sonrası kanama, adet arası kanama, menopoz sonrası kanama.
- Cinsel İlişki Sırasında Ağrı veya Kanama.
- Partnerinde HPV veya Genital Siğil Öyküsü Olması: Partnerinizde HPV tespit edildiyse veya genital siğil öyküsü varsa, sizde de enfeksiyon olabileceğini unutmayın.
- HPV Aşısı Olma Planı: Aşı hakkında bilgi almak ve randevu oluşturmak için.
En tehlikeli HPV tipi, kesinlikle HPV 16’dır. Tüm serviks kanserlerinin yarısından fazlasından, serviks dışı HPV ilişkili kanserlerin (anal, orofarengeal, penis, vulva, vajina) ise büyük çoğunluğundan sorumludur. İkinci en tehlikeli tip ise HPV 18’dir ve özellikle agresif seyirli adenokarsinom ile ilişkilidir. HPV 16 ve 18 birlikte, serviks kanserlerinin yaklaşık %70-75’ine neden olur.
Diğer yüksek riskli tipler (31, 33, 45, 52, 58, 35, 39, 51, 56, 59, 68, 73, 82) de kanser riski taşımakla birlikte, HPV 16 ve 18’e göre daha düşük bir onkojenik potansiyele sahiptirler. Düşük riskli tipler (6 ve 11) ise kansere neden olmaz, ancak genital siğillere yol açarlar.
En Etkili Korunma Yöntemleri:
- HPV Aşısı (Gardasil 9): En tehlikeli 7 yüksek riskli HPV tipine (16, 18, 31, 33, 45, 52, 58) ve siğil yapan 2 düşük riskli tipe (6, 11) karşı koruma sağlar. Aşı, serviks kanserlerinin yaklaşık %90’ını önleyebilir.
- Düzenli Serviks Kanseri Taraması: Pap smear ve HPV DNA testi ile yüksek riskli HPV enfeksiyonları erken evrede tespit edilebilir. Taramaya 21-30 yaş arasında Pap smear ile başlanır, 30 yaşından sonra ise HPV DNA testi + Pap smear (ko-testing) önerilir.
- Güvenli Cinsel Davranış: Kondom kullanımı, HPV bulaşma riskini tamamen önlemese de azaltır. Tek eşlilik ve partner sayısını sınırlama da riski azaltır.
Unutmayın, yüksek riskli HPV pozitifliği bir ölüm fermanı değildir. Çoğu HPV enfeksiyonu kendiliğinden temizlenir. Ancak, persistan enfeksiyon durumunda (2 yıldan uzun süren), kanser gelişmeden önce müdahale edilebilmesi için düzenli takip ve gerekirse kolposkopi ve biyopsi şarttır. Erken teşhis, HPV ilişkili kanserlerde hayat kurtarıcıdır. Sağlıklı günler dilerim.
.webp)
.webp)
Yorum Yap
Yorum yapabilmek için lütfen giriş yapın
Giriş Yap