Bilgin Adam

Puan:1.6K

Türkiye'de En Çok Hangi Kanser Var?

Türkiye’de kanser, kalp hastalıklarından sonra ikinci en sık ölüm nedenidir ve her yıl on binlerce yeni vaka teşhis edilmektedir. Bu rehberde, ülkemizde en sık görülen kanser türlerini, cinsiyetlere göre dağılımını, bölgesel farklılıkları, kansere bağlı ölüm oranlarını, risk faktörlerini ve korunma yöntemlerini en ince ayrıntısına kadar anlatacağım.En Önemli Uyarı: Bu yazı, tıbbi teşhis veya tedavi yerine geçmez. Kanser şüphesi olan kişiler mutlaka bir onkoloji uzmanına başvurmalıdır. Aşağıdaki istatistikler, Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı (IARC/GLOBOCAN) ve Türkiye Kanser İstatistikleri (TÜİK, Sağlık Bakanlığı) verilerine dayanmaktadır.GLOBOCAN 2020 Verilerine Göre Türkiye Genel Kanser TablosuUluslararası Kanser Araştırma Ajansı (IARC) tarafından yayınlanan GLOBOCAN 2020 verileri, Türkiye'deki kanser yükünün en güncel ve kapsamlı resmini sunmaktadır. Bu verilere göre:Toplam yeni kanser vakası: 2020 yılında Türkiye'de 233.834 kişiye yeni kanser teşhisi konulmuştur. Bu, her gün yaklaşık 640 kişinin kanser teşhisi aldığı anlamına gelir. Erkeklerde 128.639, kadınlarda ise 105.195 yeni vaka tespit edilmiştir .Toplam kanser ölümü: 2020 yılında Türkiye'de 126.335 kişi kanser nedeniyle hayatını kaybetmiştir. Erkeklerde 75.446, kadınlarda ise 50.889 ölüm gerçekleşmiştir .Yaşam boyu risk: Türkiye'de 75 yaş öncesi her 4 erkekten biri (yaklaşık %25) ve her 5 kadından biri (yaklaşık %20) kansere yakalanmaktadır . Bu oranlar, kanserin toplumumuz için ne kadar önemli bir sağlık sorunu olduğunu göstermektedir.Türkiye'de En Sık Görülen 10 Kanser Türü (Sıklık Sırasına Göre)Tüm kanser türleri birlikte değerlendirildiğinde (her iki cinsiyet birlikte), Türkiye'de en sık görülen ilk 10 kanser türü şunlardır. Bu sıralama, GLOBOCAN 2020 verilerine ve Sağlık Bakanlığı kanser istatistiklerine dayanmaktadır:1. Akciğer Kanseri: Tüm kanser vakalarının yaklaşık %17-19'unu oluşturur. Yılda yaklaşık 40.000-45.000 yeni vaka teşhis edilmektedir. Hem erkeklerde hem de kadınlarda en sık görülen kanser olmasa da (erkeklerde birinci, kadınlarda dördüncü sıradadır), toplam vaka sayısı bakımından ilk sıradadır. Ayrıca, kansere bağlı ölümlerde açık ara birincidir. Erkeklerde akciğer kanseri görülme sıklığı kadınlara göre yaklaşık 3-4 kat daha fazladır .2. Meme Kanseri: Tüm kanser vakalarının yaklaşık %15-17'sini oluşturur. Yılda yaklaşık 35.000-40.000 yeni vaka teşhis edilmektedir. Kadınlarda en sık görülen kanser türüdür ve kadın kanserlerinin yaklaşık %25-30'unu oluşturur . Meme kanseri, erken teşhis edildiğinde tedavi şansı en yüksek olan kanser türlerinden biridir.3. Kolorektal (Kalın Bağırsak) Kanseri: Tüm kanser vakalarının yaklaşık %10-12'sini oluşturur. Yılda yaklaşık 25.000-30.000 yeni vaka teşhis edilmektedir. Hem erkeklerde hem de kadınlarda üçüncü sıklıkta görülen kanser türüdür. Batı tipi beslenme alışkanlıklarının (kırmızı ve işlenmiş et ağırlıklı, lifli gıdalardan fakir diyet) yaygınlaşmasıyla birlikte görülme sıklığı giderek artmaktadır .4. Prostat Kanseri: Tüm kanser vakalarının yaklaşık %8-10'unu oluşturur. Yılda yaklaşık 20.000-25.000 yeni vaka teşhis edilmektedir. Erkeklerde akciğer kanserinden sonra ikinci en sık görülen kanserdir . Genellikle 50 yaş üstü erkeklerde görülür ve yaşla birlikte risk artar.5. Tiroid Kanseri: Tüm kanser vakalarının yaklaşık %7-9'unu oluşturur. Yılda yaklaşık 15.000-20.000 yeni vaka teşhis edilmektedir. Kadınlarda meme kanserinden sonra ikinci en sık görülen kanser türüdür . Kadınlarda erkeklere göre 3 kat daha sık görülür. Genellikle iyi seyirlidir ve tedavi edilebilir.6. Mesane Kanseri: Tüm kanser vakalarının yaklaşık %4-6'sını oluşturur. Yılda yaklaşık 10.000-15.000 yeni vaka teşhis edilmektedir. Erkeklerde dördüncü, kadınlarda ise daha az sıklıkta görülür. Sigara kullanımı en önemli risk faktörüdür.7. Mide Kanseri: Tüm kanser vakalarının yaklaşık %3-5'ini oluşturur. Yılda yaklaşık 8.000-12.000 yeni vaka teşhis edilmektedir. Erkeklerde beşinci sıklıkta görülür. Özellikle Doğu Anadolu ve Karadeniz bölgelerinde daha sık görülmektedir. Aşırı tuz tüketimi, tütsülenmiş ve kızartılmış gıdalar, düşük sebze-meyve tüketimi ve Helicobacter pylori enfeksiyonu risk faktörleridir.8. Rahim (Uterus) Kanseri: Tüm kanser vakalarının yaklaşık %2-4'ünü oluşturur. Yılda yaklaşık 5.000-8.000 yeni vaka teşhis edilmektedir. Kadınlarda beşinci sıklıkta görülür. Özellikle menopoz sonrası dönemde görülen vajinal kanamalar en önemli uyarı işaretidir.9. Pankreas Kanseri: Tüm kanser vakalarının yaklaşık %2-3'ünü oluşturur. Yılda yaklaşık 5.000-7.000 yeni vaka teşhis edilmektedir. En sinsi ve en ölümcül kanser türlerinden biridir. Erken evrede belirti vermemesi nedeniyle genellikle geç teşhis edilir ve 5 yıllık sağkalım oranı çok düşüktür.10. Lösemi (Kan Kanseri): Tüm kanser vakalarının yaklaşık %2-3'ünü oluşturur. Yılda yaklaşık 5.000-7.000 yeni vaka teşhis edilmektedir. Hem çocuklarda hem de yetişkinlerde görülebilir. Çocukluk çağı kanserlerinin en sık görülen türüdür.Erkeklerde En Sık Görülen 10 Kanser TürüTürkiye'de erkeklerde kanser görülme sıklığı kadınlara göre belirgin şekilde daha yüksektir. Erkeklerde yılda yaklaşık 128.639 yeni kanser vakası teşhis edilmektedir . Erkeklerde en sık görülen ilk 10 kanser türü şunlardır:1. Akciğer Kanseri: Erkeklerde tüm kanser vakalarının yaklaşık %27-30'unu oluşturur. Yılda yaklaşık 35.000-40.000 yeni vaka teşhis edilmektedir. Erkeklerdeki bu yüksek oranın en önemli nedeni, ülkemizde erkekler arasında yaygın olan sigara kullanımıdır. Sigara içen erkeklerde akciğer kanseri riski, içmeyenlere göre 20-30 kat daha yüksektir.2. Prostat Kanseri: Erkeklerde tüm kanser vakalarının yaklaşık %14-17'sini oluşturur. Yılda yaklaşık 18.000-22.000 yeni vaka teşhis edilmektedir. 50 yaş üstü erkeklerde düzenli PSA (Prostat Spesifik Antijen) testi yaptırmak erken teşhis için önemlidir.3. Kolorektal (Kalın Bağırsak) Kanseri: Erkeklerde tüm kanser vakalarının yaklaşık %9-11'ini oluşturur. Yılda yaklaşık 12.000-15.000 yeni vaka teşhis edilmektedir. 45-50 yaşından itibaren düzenli kolonoskopi yaptırmak, erken teşhis ve poliplerin alınması için hayati önem taşır.4. Mesane Kanseri: Erkeklerde tüm kanser vakalarının yaklaşık %6-8'ini oluşturur. Yılda yaklaşık 8.000-10.000 yeni vaka teşhis edilmektedir. Sigara kullanımı, mesane kanseri riskini 2-3 kat artırmaktadır.5. Mide Kanseri: Erkeklerde tüm kanser vakalarının yaklaşık %5-7'sini oluşturur. Yılda yaklaşık 6.000-8.000 yeni vaka teşhis edilmektedir. Doğu Anadolu bölgesinde daha sık görülmektedir.6. Lösemi (Kan Kanseri): Erkeklerde tüm kanser vakalarının yaklaşık %3-4'ünü oluşturur.7. Pankreas Kanseri: Erkeklerde tüm kanser vakalarının yaklaşık %2-4'ünü oluşturur.8. Tiroid Kanseri: Erkeklerde tüm kanser vakalarının yaklaşık %2-3'ünü oluşturur (kadınlara göre daha az sıklıkta).9. Böbrek Kanseri: Erkeklerde tüm kanser vakalarının yaklaşık %2-3'ünü oluşturur.10. Karaciğer Kanseri: Erkeklerde tüm kanser vakalarının yaklaşık %2-3'ünü oluşturur. Kronik Hepatit B veya C enfeksiyonu olanlarda risk daha yüksektir.Kadınlarda En Sık Görülen 10 Kanser TürüTürkiye'de kadınlarda yılda yaklaşık 105.195 yeni kanser vakası teşhis edilmektedir . Kadınlarda en sık görülen ilk 10 kanser türü şunlardır:1. Meme Kanseri: Kadınlarda tüm kanser vakalarının yaklaşık %25-28'ini oluşturur. Yılda yaklaşık 26.000-30.000 yeni vaka teşhis edilmektedir. Kadınlarda en sık görülen ve en fazla ölüme neden olan kanser türüdür . 40 yaşından itibaren düzenli mamografi çektirmek erken teşhis için hayati önem taşır.2. Tiroid Kanseri: Kadınlarda tüm kanser vakalarının yaklaşık %12-15'ini oluşturur. Yılda yaklaşık 13.000-16.000 yeni vaka teşhis edilmektedir. Kadınlarda erkeklere göre 3 kat daha sık görülür. Genellikle iyi seyirlidir ve erken teşhis edildiğinde tedavi şansı yüksektir.3. Kolorektal (Kalın Bağırsak) Kanseri: Kadınlarda tüm kanser vakalarının yaklaşık %10-12'sini oluşturur. Yılda yaklaşık 11.000-13.000 yeni vaka teşhis edilmektedir. Kadınlarda üçüncü sıklıkta görülen kanserdir.4. Akciğer Kanseri: Kadınlarda tüm kanser vakalarının yaklaşık %7-9'unu oluşturur. Yılda yaklaşık 7.000-9.000 yeni vaka teşhis edilmektedir. Kadınlarda görülme sıklığı dördüncü sırada olmasına rağmen, kansere bağlı ölümlerde birinci sıradadır . Kadınlarda sigara kullanımının artmasıyla birlikte akciğer kanseri görülme sıklığı da giderek yükselmektedir.5. Rahim (Uterus) Kanseri: Kadınlarda tüm kanser vakalarının yaklaşık %5-7'sini oluşturur. Yılda yaklaşık 5.000-7.000 yeni vaka teşhis edilmektedir. Menopoz sonrası dönemde görülen vajinal kanamalar en önemli uyarı işaretidir.6. Over (Yumurtalık) Kanseri: Kadınlarda tüm kanser vakalarının yaklaşık %3-5'ini oluşturur. Yılda yaklaşık 3.000-5.000 yeni vaka teşhis edilmektedir. En sinsi ve en ölümcül jinekolojik kanserlerden biridir.7. Mide Kanseri: Kadınlarda tüm kanser vakalarının yaklaşık %2-4'ünü oluşturur.8. Pankreas Kanseri: Kadınlarda tüm kanser vakalarının yaklaşık %2-4'ünü oluşturur.9. Rahim Ağzı (Serviks) Kanseri: Kadınlarda tüm kanser vakalarının yaklaşık %2-3'ünü oluşturur. Düzenli Pap smear testi ve HPV aşısı ile önlenebilir ve erken teşhis edilebilir bir kanserdir.10. Lösemi (Kan Kanseri): Kadınlarda tüm kanser vakalarının yaklaşık %2-3'ünü oluşturur.En Ölümcül Kanserler – Ölüm Oranlarına Göre SıralamaGörülme sıklığı ile ölüm oranları arasında farklılıklar bulunmaktadır. En sık görülen kanserler, her zaman en fazla ölüme neden olan kanserler değildir. Türkiye'de kansere bağlı ölümlerde ilk sıralarda yer alan kanser türleri şunlardır:1. Akciğer Kanseri: Hem erkeklerde hem de kadınlarda kansere bağlı ölümlerde birinci sıradadır. Tüm kanser ölümlerinin yaklaşık %28-30'unu oluşturur . Bu durum, akciğer kanserinin hem çok sık görülmesi hem de genellikle geç evrede (evre 3 veya 4) teşhis edilmesinden kaynaklanmaktadır.2. Kolorektal Kanser: Ölüme neden olan kanserler arasında her iki cinsiyette de ikinci sıradadır . Tüm kanser ölümlerinin yaklaşık %10-12'sini oluşturur. Düzenli tarama programları ile erken teşhis edildiğinde tedavi şansı yüksek olan bir kanser türüdür.3. Mide Kanseri: Ölüm nedenleri arasında üçüncü sırada yer almaktadır. Tüm kanser ölümlerinin yaklaşık %8-10'unu oluşturur. Özellikle Doğu Anadolu bölgesinde daha sık görülmekte ve geç teşhis edilmektedir.4. Meme Kanseri: Kadınlarda en sık görülen kanser olmasına rağmen, erken teşhis ve gelişen tedavi yöntemleri sayesinde ölüm oranları giderek azalmaktadır. Tüm kanser ölümlerinin yaklaşık %7-9'unu oluşturur.5. Pankreas Kanseri: En sinsi ve en ölümcül kanserlerden biridir. Erken evrede belirti vermemesi nedeniyle genellikle geç teşhis edilir. Tüm kanser ölümlerinin yaklaşık %5-7'sini oluşturur. 5 yıllık sağkalım oranı %5’in altındadır.Bölgesel Farklılıklar – Türkiye’de Kanser DağılımıTürkiye genelinde kanser sıklığı açısından belirgin bölgesel farklılıklar bulunmamakla birlikte, bazı kanser türlerinin belirli bölgelerde daha sık görüldüğü bilinmektedir:Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgeleri: Bu bölgelerde mide kanseri, kolorektal kanserlere göre daha fazla görülmektedir . Bunun nedenleri arasında:Aşırı tuz tüketimi (turşu, salamura, konserve gıdalar)Tütsülenmiş ve kızartılmış yiyeceklerle beslenme alışkanlığıDüşük sebze ve meyve tüketimiHelicobacter pylori enfeksiyonu sıklığının yüksek olmasıBatı Bölgeleri (Marmara, Ege, Akdeniz): Batı tipi beslenme alışkanlıklarının daha yaygın olduğu batı bölgelerinde kolorektal (kalın bağırsak) kanserler daha sık görülmektedir. Bunun nedenleri arasında:Kırmızı ve işlenmiş et (sucuk, salam, sosis, pastırma) tüketiminin yüksek olmasıLifli gıdalardan (sebze, meyve, tam tahıllar) fakir diyetObezite ve hareketsiz yaşam oranlarının yüksek olmasıKaradeniz Bölgesi: Bu bölgede mide kanseri ve akciğer kanseri daha sık görülmektedir. Akciğer kanseri sıklığının yüksek olmasının nedeni, bölgede sigara kullanım oranlarının yüksek olmasıdır. Mide kanseri sıklığının yüksek olmasının nedeni ise aşırı tuzlu ve tütsülenmiş gıda tüketimidir (hamsi, çay, mısır unu ağırlıklı beslenme).Türkiye’de Kanserin En Önemli 10 Risk FaktörüTürkiye'de görülen kanserlerin önemli bir kısmı önlenebilir risk faktörleri ile ilişkilidir. İşte ülkemizde kansere neden olan en önemli risk faktörleri:1. Sigara Kullanımı (En Önemli Risk Faktörü): Türkiye'deki kanserlerin en önemli nedenidir. Her yıl yeni teşhis edilen 150 bin kanser olgusunun en az 100 bininin doğrudan sigara ile ilişkili olduğu tahmin edilmektedir . Sigara, özellikle akciğer, mesane, gırtlak, böbrek, pankreas, mide, karaciğer, rahim ağzı, yumurtalık, kolon ve lösemi riskini artırmaktadır. Ayrıca pasif içicilik de (sigara dumanına maruz kalma) akciğer kanseri riskini %20-30 oranında artırmaktadır.2. Beslenme Alışkanlıkları: Batı tipi beslenme (aşırı kırmızı ve işlenmiş et tüketimi, düşük lifli gıdalar, az sebze-meyve tüketimi) kolorektal kanser riskini artırır. Aşırı tuz tüketimi, tütsülenmiş ve kızartılmış yiyecekler ise mide kanseri riskini yükseltir . Yetersiz sebze ve meyve tüketimi, genel kanser riskini artıran önemli bir faktördür.3. Obezite ve Hareketsiz Yaşam: Obezite, özellikle kolorektal, meme (menopoz sonrası), rahim, böbrek, pankreas, yemek borusu, safra kesesi, over (yumurtalık) ve tiroid kanseri riskini artıran önemli bir faktördür . Hareketsiz yaşam da obezite ile birlikte kanser riskini katlamaktadır.4. Alkol Kullanımı: Alkol, ağız, yutak, gırtlak, yemek borusu, karaciğer, kolorektal ve meme kanseri riskini artırır. Alkol miktarı arttıkça risk de artar.5. Enfeksiyonlar:Helicobacter pylori enfeksiyonu: Mide kanseri için en önemli risk faktörlerinden biridir.HPV (İnsan Papilloma Virüsü) enfeksiyonu: Rahim ağzı, vulva, vajina, anüs, penis ve orofarenks (ağız-boğaz) kanserine neden olur.Hepatit B (HBV) ve Hepatit C (HCV) enfeksiyonları: Karaciğer kanserine neden olur.Epstein-Barr Virüsü (EBV): Burkitt lenfoma, Hodgkin lenfoma ve nazofarenks kanseri ile ilişkilidir.6. Hormonal Faktörler: Erken adet görme (12 yaşından önce), geç menopoza girme (55 yaşından sonra), hiç doğum yapmamış olmak ve geç yaşta ilk doğum (30 yaşından sonra) meme kanseri riskini artırır. Uzun süreli hormon replasman tedavisi (HRT) de meme, rahim ve over kanseri riskini artırabilir.7. Genetik Faktörler ve Aile Öyküsü: Ailede meme, over, kolon, pankreas veya prostat kanseri öyküsü olan kişilerde ilgili kanser riski daha yüksektir. BRCA1/BRCA2 gen mutasyonu taşıyıcılarında meme ve over kanseri riski çok yüksektir.8. Radyasyon Maruziyeti: Tıbbi görüntüleme (BT taramaları) ve radyoterapi, uzun vadede kanser riskini artırabilir. Yüksek doz radyasyon maruziyeti (nükleer kazalar, atom bombası) lösemi ve tiroid kanseri riskini artırır.9. Çevresel ve Mesleki Kanserojenler: Asbest (akciğer ve mezotelyoma), arsenik (akciğer, cilt, mesane), benzen (lösemi), kadmiyum (akciğer, prostat), nikel (akciğer, burun), krom (akciğer), kurşun, egzoz gazları, kömür tozu, kumtaşı, radon gazı (akciğer kanseri) gibi maddelere mesleki veya çevresel maruziyet kanser riskini artırır.10. Yaş: Kanser riski yaşla birlikte doğru orantılı olarak artar. Türkiye'deki kanser vakalarının %80'i 50 yaş ve üzeri bireylerde görülmektedir . Bu nedenle, 50 yaşından sonra düzenli sağlık kontrolleri ve tarama testleri (kolonoskopi, mamografi, PSA, düşük doz akciğer BT’si) hayati önem taşır.Türkiye'de Kanser Tarama ProgramlarıSağlık Bakanlığı, üç önemli kanser türü için ücretsiz ve düzenli tarama programları yürütmektedir. Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezleri (KETEM) aracılığıyla yürütülen bu programlara tüm vatandaşlar ücretsiz olarak başvurabilir:Meme Kanseri Taraması: 40-69 yaş arası kadınlara 2 yılda bir mamografi çekilmektedir. Erken teşhis, tedavi başarısını artırır.Rahim Ağzı Kanseri Taraması: 30-65 yaş arası kadınlara 5 yılda bir HPV DNA testi veya Pap smear testi yapılmaktadır. HPV aşısı da riski azaltır.Kolorektal Kanser Taraması: 50-70 yaş arası kadın ve erkeklere 2 yılda bir gaitada gizli kan testi (FIT) yapılmakta, pozitiflik durumunda kolonoskopi önerilmektedir.Türkiye'de en sık görülen kanser türü akciğer kanseridir, ancak bu tablo cinsiyete göre değişir. Erkeklerde akciğer kanseri birinci sıradayken, kadınlarda meme kanseri en sık görülen türdür. Her iki cinsiyette de kolorektal kanser üçüncü sırada yer almakta olup, Batı tipi beslenme alışkanlıklarının yaygınlaşmasıyla birlikte görülme sıklığı giderek artmaktadır.Sigara kullanımının yüksek olduğu ülkemizde, tütün kontrolü kanserle mücadelede en önemli adımlardan biridir. Düzenli tarama programlarına katılım (mamografi, kolonoskopi, Pap smear) ve sağlıklı yaşam alışkanlıklarının (sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz, ideal kiloyu koruma, sigara ve alkolden uzak durma, HPV aşısı, Hepatit B aşısı) benimsenmesi, kanser riskini azaltmanın ve erken teşhis şansını artırmanın en etkili yollarıdır. Unutmayın, erken teşhis hayat kurtarır. Sağlıklı günler dilerim.

Önceki Haber

Vücutta Kanser Olduğu Nasıl Anlaşılır?

Sonraki Haber

Zerdeçal HPV’ye İyi Gelir mi?